Πώς να μαγειρέψουμε μια μη βίαιη επανάσταση

24 ΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΑ ΝΕΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ

Στιγμιότυπο από τη συγκέντρωση του κινήματος Occupy στη Νέα Υόρκη

Αυτές οι σημειώσεις είναι αποτέλεσμα μιας προσπάθειας να παραθέσουμε συνθετικα τα κοινά σημεία ανάμεσα στα νέα παγκόσμια κινήματα, εκείνα, δηλαδή, τα κινήματα που εμφανίστηκαν σε διάφορα μέρη της γης από το 2011 έως σήμερα.

Οι θέσεις αυτές διαμορφώθηκαν με τη βοήθεια μελών από τους: 15Μ, OWS, Occupy, Indignes και YoSoy 132.

Αποτελούν μια συνθετική παρουσίαση των κοινών ιδέων και αξιών που διαμορφώθηκαν ανεξάρτητα από τις διαφορετικές πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στις οποίες εμφανίστηκαν τα προαναφερόμενα κινήματα.

Για το λόγο αυτό είναι κάτι ατελές, μερικό και μη αντιπροσωπευτικό. Ευχόμαστε να είναι χρήσιμες στο σύνολο και να αποτελέσουν έναυσμα για συζήτηση, ανταλλαγή απόψεων και προβληματισμό..

 

Θέση 1. Η συνειδητοποίηση – «Κοιμόμασταν… αλλά ξυπνήσαμε….» Καταλάβαμε τη δυναμή μας. Aυτό δεν είναι όνειρο, είναι ακριβώς το αντίθετο. «Είναι η επανάσταση της συνείδησης» που ανακαλύπτει τον εαυτό της κι αποκαλύπτει καινούριες δυνατότητες.

Θέση 2. Η ελευθερία – Δεν διαλεξαμε εμείς τη χώρα, τον τόπο και τη στιγμή που εμφανιστήκαμε σαν άνθρωποι. Έτσι ξεκινήσαμε, ανελεύθεροι.
Θέση 2.1. Ο δρόμος προς την ελευθερία ονομάζεται απελευθέρωση. Σημαίνει να απελευθερώνεσαι βήμα βήμα, είναι κίνηση και είναι διαδικασία.
Θέση 2.2. «Δε φοβόμαστε». Η απελευθέρωση γίνεται πράξη όταν ξεπερνάμε το φόβο.
Θέση 2.3. Ξεκινήσαμε από την ανελευθερία για να φτάσουμε στην ελευθερία που τη μοιραζόμαστε μαζί με άλλους. Η πραγματική απελευθερώση γίνεται μαζί με τους άλλους και για τους άλλους.
Θέση 2.4. Η εξέλιξη του ανθρώπου είναι προς μια μεγαλύτερη κοινωνική ελευθερία και προς τη δική του προσωπική απελευθέρωση.

Θέση 3. Η ιστορικότητα – Συσσωρεύουμε ιστορία.
Χρησιμοποιούμε τη γνώση και την εμπειρία των αντρών και των γυναικών που άνοιξαν το δρόμο πριν απο μας. Μαθαίνουμε από τον κοινωνικό περίγυρο όπου ζούμε και εξελισσόμαστε.
Χρησιμοποιούμε ολα τα εργαλεία, αντικείμενα και κατασκευές που δημιουργήθηκαν και βελτιώθηκαν στο πέρασμα του χρόνου.

Θέση 4. Η μάθηση
Θέση 4.1.– Μάθαμε ποιοι είναι οι παράγοντες που βοηθάνε την πρόοδο του ανθρώπου:
– Η αύξηση της συμμετοχής του πολίτη σε όλα τα κοινωνικά και πολιτικά πεδία.
– Η βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών
– Η βελτίωση της παιδείας, της υγείας, της στέγης και της τροφής.
– Η οικονομία να εξυπηρετεί τα συμφέροντα του κόσμου και όχι το αντίθετο, οι άνθρωποι, δηλαδή, να υπηρετούν την οικονομία.
– Μείωση των εξόδων για στρατιωτικούς εξοπλισμούς.
– Ενίσχυση του διαλόγου και ελαχιστοποίηση της θεσμικής βίας σε κάθε της μορφή.
– Διασφάλιση της κοινωνικής ένταξης και της συναινετικής επίλυσης των διαφορών ανάμεσα σε άτομα, ομάδες ή λαούς.
Θέση 4.2. Μάθαμε πώς σταματάει η ανθρώπινη πρόοδος:
– Μπλοκάροντας τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινωνικά δικαιώματα και τις ελευθερίες.
– Δίνοντας στην οικονομία μια συγκεκριμένη κατεύθυνση, αυτή της συγκέντρωσης του πλούτου στα χέρια λίγων σε βάρος της πλειοψηφίας
– Επιβάλλοντας εξευτελιστικές συνθήκες διαβίωσης στους πολίτες. Στην αρχή σκλάβοι, μετά προλετάριοι και σήμερα καταναλωτές.
– Βάζοντας το χρήμα πάνω από τον άνθρωπο και δημιουργώντας αποκλεισμό, αρρώστια και θάνατο
– Φτάχνοντας στρατό με όλο και μεγαλύτερη δυνατότητα καταστροφής. Χρηματοδοτώντας την έρευνα και την παραγωγή μαζικών όπλων καταστροφής
– Υποστηρίζοντας πολιτικές μεθόδους χωρών που υποτάσσουν, εισβάλλουν ή παρεμβαίνουν σε άλλες (χώρες)
– Εφαρμόζοντας διάφορες μορφές βίας: φυσική, οικονομική, φυλετική, θρησκευτική, σεξουαλική, ηθική ή ψυχολογική

Θέση 5. Η ισότητα – Είμαστε όλοι ίσοι στα δικαιώματα, το νόμο, τις ευκαιρίες. Όχι θεωρητικά αλλά στην πράξη

Θέση 6. Η οριζόντια οργάνωση – Οργανωνόμαστε οριζόντια. Εφαρμόζουμε, εξηγούμε και εξελίσσουμε την οριζόντια οργάνωση σε όλα τα πεδία
Θέση 6.1. Οριζόντια οργάνωση στις συναδελφικές σχέσεις, συνεργασία και καταμερισμος. Βαρεθήκαμε τους εκπροσώπους, τους αρχηγούς και τους ηγέτες. Κανένας δε διατάζει.
Θέση 6.2. Είμαστε υπέρ της ύπαρξης λειτουργιών για τα συλλογικά θέματα, και ανάλογα με τις ανάγκες. Λειτουργίες που εναλάσσονται και που είναι υπόλογες στο σύνολο.
Θέση 6.3. Είμαστε ενάντια στον ανταγωνισμό, τον ακραίο και εξοντωτικό ατομικισμό αυτού του συστήματος. Έτσι εκφράζουμε την ευαισθησία της μη πρωταγωνιστικότητας, της ανωνυμίας, του συνόλου

Θέση 7. Η διαφορετικότητα – Είμαστε όλοι διαφορετικοί με διαφορετικές ιδεολογίες, προσδοκίες και πιστεύω και έτσι καταθέτουμε στο σύνολο όλο αυτό τον πλούτο των διαφορετικών τοποθετήσεων
Θέση 7.1. Αυτή η διαφορετικότητα αυξάνεται επειδή γινόμαστε περισσότεροι, αλλάζουμε και εξελισσόμαστε σταθερά.

Θέση 8. Η προσέγγιση- Δε μας αρκεί η ανεκτικότητα προς ό,τι είναι διαφορετικό. Προχωράμε παραπέρα περιλαμβάνοντας, προσεγγίζοντας και δημιουργώντας δεσμούς.
Θέση 8.1. «Ακούμε πραγματικά» για να καταλάβουμε αυτόν που είναι διαφορετικός και ν’ ανοίξουμε νέους δρόμους στην κατανόηση και την επικοινωνία.
Θέση 8.2. Θέλουμε να προσεγγίσουμε και όποιον είναι βίαιος, επειδή πιστεύουμε ότι θα σταματήσει να είναι βίαιος όταν καταλάβει το λάθος στην πρακτική και τη συμπεριφορά του.

Θέση 9. Η κοινωνικότητα- «Μαζί μπορούμε» να λύσουμε τις συγκρούσεις. Αν και μας τις παρουσιάζουν σαν εξατομικευμένες, είναι κοινωνικές συγκρούσεις. Κάνοντας ορατή και συνδέοντας τη σύγκρουση με όλη την κοινωνία δημιουργούμε συνθήκες για να λύσουμε προβλήματα που, μεμονωμένα, δε θα μπορούσαμε ποτέ να λύσουμε.

Θέση 10. Η Συλλογική Νοημοσύνη- Σκεφτόμαστε δικτυωμένα. Το αποτέλεσμα του να δουλεύεις σε σχέση και δικτυωμένος με άλλους επιδιώκοντας τη συλλογική νοημοσύνη δεν είναι ίδιο με το άθροισμα των ατομικών ιδέων. Έτσι πολλαπλασιάζουμε τις απαντήσεις και βρίσκουμε καλύτερες λύσεις. Η συλλογική νοημοσύνη ανεβάζει το επίπεδο της κοινής μας δράσης.

Θέση 11. Για την Ειρήνη- Ο άνθρωπος προχωρά γρηγορότερα όταν δε χάνει χρόνο και ενέργεια σε βίαιες αντιπαραθέσεις. Δημιουργούμε σχέσεις συνεργασίας που προάγουν την κοινωνική πρόοδο.

Θέση 12. Για τη Μη Βία -«Δε χρειαζόμαστε τη βία, έχουμε δίκιο».
Θέση 12.1. Υποστηρίζουμε τη μη βία ως την κατεξοχήν γενναία θέση.
Θεση 12.2. Συνυπάρχουμε με τη βία σε καθημερινή βάση και δουλειά μας είναι να την εξουδετερώσουμε.

Θέση 13. Η εθελοντική δράση – Οι δράσεις μας είναι χωρίς οικονομικές απολαβές. Δουλεύουμε με και για το σύνολο. «Βάζουμε κι εμείς κάποιες σταγόνες νερού στο μεγάλο ποτάμι του ανθρώπινου είδους».

Θέση 14. Η συνοχή- Η δράση μας βασίζεται στις αρχές μας. Προσπαθούμε η σκέψη, το συναίσθημα και η πράξη μας να συμπίπτουν. «Όταν λέμε κάτι δεσμευόμαστε και το κάνουμε».

Θέση 15. Το σύνολο – Ανακαλύπτω τον εαυτό μου μέσα από εμάς.
Θέση 15.1. Ξεκινώντας από το σύνολο μπορούμε να επιδιώξουμε την προσωπική μας απελευθέρωση.
Θέση 15.2. Το καλύτερο κομμάτι του καθενός μας εκφράζεται μέσα στο σύνολο.
Θέση 15.3. Μέσα στο σύνολο ανακαλύπτουμε το ανθρώπινο μέσα μας και το ανθρώπινο στους άλλους.

Θέση 16. Ο σεβασμός – Θέλουμε καθένας μας να εκφράζεται ελεύθερα και χωρίς να νιώθει ότι τον κρίνουν. Μόνη προϋπόθεση κανείς να μην προσπαθεί να επιβληθεί στους άλλους.
Θέση 16.1. Σεβόμαστε τους άλλους και τον εαυτό μας. Έτσι μεγαλώνει η αξιοπρέπειά μας.
Θέση 16.2. Σεβόμαστε τον άλλο ακόμη κι αν έχει μια ιδεολογία, πιστεύω ή συμπεριφορά διαφορετική από τη δική μας.
Θέση 16.3. Σεβόμαστε τον εαυτό μας όταν έχουμε συνοχή στη ζωή μας.

Θέση 17. Η πνευματικότητα.
Θέση 17.1. Γινόμαστε μάρτυρες στη γέννηση μιας άθεης θρησκευτικότητας.
Θέση 17.2. Υπάρχει μια αναζήτηση της πνευματικότητας χωρίς θεούς και ναούς.
Θέση 17.3. Δεν είμαστε ούτε καλύτεροι ούτε χειρότεροι επειδή είμαστε άθεοι ή πιστοί.
Θέση 17.4. Οι θρησκείες έχουν παίξει έναν διφορούμενο ρόλο στην εξέλιξη του ανθρώπου: άλλοτε βοηθώντας τη, άλλοτε φρενάροντάς τη και άλλοτε προκαλώντας τεράστια δεινά.

Θέση 18. Η έμπνευση- Έχουμε βιώσει «τη σύνδεση» μεταξύ μας, το να βρισκόμαστε στο ίδιο μήκος κύματος, το να μοιραζόμαστε τα ίδια πράγματα. Μπορέσαμε να δημιουργήσουμε μια ατμόσφαιρα που γέμισε τους δρόμους με ελευθερία, δυνατότητες, συμπόρευση μεταξύ ανθρώπων σ’ ένα κοινό αγώνα.

Όταν συμβαίνει αυτό όλα φαίνονται δυνατά, δεν υπάρχουν όρια. Αυτή η ενέργεια είναι μέρος της έμπνευσής μας…

Θέση 19. Για την παγκοσμιότητα- Ξέρουμε τη σημασία της τοπικής δράσης, αλλά ξέρουμε επίσης ότι μόνο αυτή δε λύνει τα παγκόσμια προβλήματα. Ο κόσμος είναι σε διαδικασία παγκοσμιοποίησης και σήμερα κάποιες λύσεις πρέπει να δοθούν σ’ αυτή την κλίμακα. Για παράδειγμα:
Θέση 19.1. Προτεραιότητα είναι να λυθεί το πρόβλημα της πείνας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Θέση 19.2. Να κατευθύνουμε τα ποσά που δαπανώνται για στρατούς και εξοπλισμούς σε κοινωνικές ανάγκες έτσι που να μη μπλοκάρουν πια την ανθρώπινη πρόοδο.
Θέση 19.3. Να βαθύνουμε τη δημοκρατία κάνοντάς τη περισσότερο συμμετοχική και να προχωρήσουμε παραπέρα στα θέματα της δικαιοσύνης, της διαφάνειας, της ισότητας χωρίς κοινωνικούς αποκλεισμούς.
Θέση 19.4. Να θέσουμε ως προτεραιότητα την υγεία, την παιδεία και τη στέγη για όλες και όλους.
Θέση 19.5. Αυτές οι προτάσεις δεν είναι ουτοπικές και ανεφάρμοστες, αλλά ρεαλιστικές και πραγματοποιήσιμες επιδιώξεις. Υπάρχουν οι τεχνολογικές συνθήκες και οι πόροι για να γίνουν πραγματικότητα. Το 99% του πληθυσμού της γης μοιραζόμαστε αυτές τις επιθυμίες. Υπάρχει ήδη ένα κοινό αίσθημα ανάμεσα στους λαούς της γης που θα επιτρέψει σ’ όλ’ αυτά να γίνουν πράξη. Τα νέα κινήματα είναι ένα σύμπτωμα. Στόχος μας είναι ένα παγκόσμιο δίκτυο. … «Τα όνειρα μας δε χωράνε στις κάλπες σας».

Θέση 20. Η εξέλιξη/ Η επανάσταση – Στον 21ο αιώνα μπορούμε και πρέπει να ξαναορίσουμε την κοινωνική δράση και το είδος κοινωνίας που θέλουμε.
Θέση 20.1. Αυτή η εξέλιξη/ επανάσταση είναι μη βίαιη. Και είναι για μας η επόμενη στάση.
Θέση 20.2. Οι μορφές του κοινωνικού αγώνα που βασίζονται στη βία δυναμώνουν το παλιό βίαιο και πατριαρχικό σύστημα.
Θέση 20.3. Μια μορφή αγώνα είναι η μη συνεργασια με παράνομους νόμους, η πολιτική ανυπακοή.
Θέση 20.4. Η καλύτερη μορφή αγώνα είναι να δώσουμε εναλλακτικές λύσεις για ό,τι δε λειτουργεί. Φαινόμενα επίδειξης του καινούριου που θέλουμε.

Θέση 21. Το ξύπνημα μιας πλανητικής γενιάς.
Θέση 21.1. Είμαστε μπροστά στη γέννηση μιας παγκόσμιας γενιάς, που εκφράζεται στα νέα κοινωνικά κινήματα.
Θέση 21.2. Μιας γενιάς που ζητά στήριγμα και ενθάρρυνση από τις προηγούμενες χωρίς να συγκρούεται μαζί τους.
Θέση 21.3. Η μαζική χρήση των τεχνολογιών άμεσης επικοινωνίας σε παγκόσμιο επίπεδο δημιουργεί τις συνθήκες για μια πιο δικτυωμένη εργασία και κατά συνέπεια για μια νέα φάση στην ανθρώπινη εξέλιξη.

Θέση 22. Το καινούριο παράδειγμα – Οι θέσεις αυτές είναι ένα καινούριο παράδειγμα πολιτισμού που μπορεί να παράξει βαθιές αλλαγές σε κοινωνικό, πολιτισμικό και υπαρξιακό επίπεδο.

Θέση 23. Το καινούριο παράδειγμα υπάρχει ήδη. Όπως αναφέρουμε στη Θέση 2, Η ελευθερία, αυτές οι θέσεις μπορούν ελεύθερα να συζητηθούν, να απορριφθούν, να αμφισβητηθούν, να εφαρμοστούν, να αγνοηθούν, να αποτελέσουν μέρος της ζωής μας ή όχι. Ανάλογα με την επιλογή το μέλλον θα κλείσει ή θ’ ανοίξει. Αυτό που σίγουρα δεν μπορεί να γίνει είναι να σβηστούν, να ξεχαστούν ή να εμποδιστούν στην εξέλιξή τους επειδή υπάρχουν ήδη στο μυαλό πολλών ανθρώπων, και στο δικό σου. Είναι εδώ για να μείνουν. «Έχουμε μπει ήδη στη συνείδησή σας. Αν δε μας αφήνουν να ονειρευόμαστε, δε θα τους αφήνουμε να κοιμηθούν».

Θέση 24. Το καινούριο παράδειγμα πολλαπλασιάζεται. Σε ολόκληρη την κοινωνία παρατηρούνται πολλές εκδηλώσεις της αλλαγής.
Θέση 24.1. Στόχος μας είναι να βρούμε ό,τι είναι πραγματικά χρήσιμο για να το βελτιώσουμε και κυρίως να φτιάξουμε το καινούριο. Δε χρειάζεται να πολεμήσουμε το παλιό γιατί καταρρέει από μόνο του.
Θέση 24.2. Σε κάποια στιγμή που δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε, αυτό το καινούριο παράδειγμα θα μπει σε μια φάση γεωμετρικής αναπαραγωγής.

Είσαι έτοιμη; είσαι έτοιμος;
Πάμε αργά, γιατί πάμε μακριά!

occupy-berlin-germany-980

————
Πηγή: Κόσμος χωρίς πολέμους και βία

Advertisements
Posted in πολιτική, Κοινωνική οικολογία, Μετάβαση, Παιδεία, Πνευματικότητα, Πολιτισμός | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Έχουμε το δικαίωμα να εκπαιδεύουμε τα παιδιά;

Εάν έκανα στους περισσότερους ανθρώπους αυτή την ερώτηση, νομίζω ότι οι πρώτες απαντήσεις τους θα ήταν «Ναι, φυσικά! Κάθε παιδί έχει δικαίωμα στην εκπαίδευση!» Μας το λένε όλα αυτά τα χρόνια – «Η εκπαίδευση μπορεί να αλλάξει τον κόσμο!», «Είναι ευθύνη των γονέων να φροντίσουν τα παιδιά τους να αποκτήσουν καλή εκπαίδευση». Η σχολική φοίτηση είναι υποχρεωτική εδώ που ζω από την ηλικία των 6,5 ετών, είτε πρόκειται για το κλασσικό σχολείο είτε για κατ΄οίκον διδασκαλία. Τι είναι όμως η «εκπαίδευση»; Και έχουμε το δικαίωμα να τη δώσουμε σε όλους ανεξάρτητα από το αν τη θέλουν ή όχι;

righttoeducate03

Μια μορφή εκπαίδευσης (ή τι διδάσκεται στο σχολείο) είναι αρκετά καλά καθορισμένη. Μπορούμε να δούμε το πρόγραμμα σπουδών ηλεκτρονικά οποιαδήποτε στιγμή θέλουμε. Προβλέπεται σαφώς για εμάς, τι πρέπει να μάθει το παιδί κάθε χρόνο. Φαίνεται ότι η εκπαίδευση είναι η πλήρωση ενός παιδιού με ένα προκαθορισμένο σύνολο γνώσεων. Αλλά υπάρχει πραγματικά μόνο ένας τύπος εκπαίδευσης; Και είναι η ίδια για κάθε παιδί; Και ποιος αποφασίζει τι είναι αρκετά σημαντικό να συμπεριλάβει; Ποιος αποφασίζει ποια πράγματα είναι πιο σημαντικά από άλλα; Ανατρέχοντας στο αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών, είναι εύκολο να διαπιστώσουμε ότι το μεγαλύτερο μέρος του επικεντρώνεται γύρω από την «ακαδημαϊκή μόρφωση». Λαμβάνουμε την σαφή εντύπωση ότι πράγματα όπως η ανάγνωση, η γραφή και τα μαθηματικά είναι πιο σημαντικά από τις τέχνες. Αλλά τι γίνεται αν είστε καλλιτέχνης ή χορευτής; Σίγουρα μια προσέγγιση «ένα μέγεθος που ταιριάζει σε όλους» είναι πολύ περιοριστική. Βεβαίως, η «επιτυχημένη μόρφωση» σημαίνει κάτι διαφορετικό για κάθε άτομο, ανάλογα με τις δυνατότητες του , τις ιδιαίτερες κλίσεις τους, τα ενδιαφέροντά του και τι σχεδιάζει να κάνει στη ζωή του.

Αυτό με φέρνει στο σημείο να σκεφτώ … έχει κάποιος το δικαίωμα να υπαγορεύει σε κάποιον άλλο τι πρέπει να μάθει; Πώς θα πρέπει να ξοδέψει τα χρόνια της ζωής του; Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που θα πρέπει να γνωρίζουν; Είναι γενικά αποδεκτό ότι ναι, έχουμε αυτό το δικαίωμα. Αλλά αν βγείτε εκτός του πλαισίου των κοινωνικών πρότυπων για μια στιγμή και σκεφτείτε πραγματικά, όλα αρχίζουν να φαίνονται λίγο … παράλογα. Ή μήπως μόνο για μένα;

Ας πούμε ότι μιλάμε για ενήλικες για ένα λεπτό, όχι για παιδιά. Για παράδειγμα, δεν γνωρίζω πολλά για τη γεωγραφία. Ο σύζυγός μου μου έχει πει χιλιάδες φορές, που βρίσκονται ορισμένες χώρες, αλλά τις ξεχνώ σχεδόν αμέσως. Δεν με ενδιαφέρει καθόλου. Δεν είναι κάτι που πρέπει να ξέρω αυτή τη στιγμή. Αν προκύψει κάτι σχετικό μελλοντικά, δεν αμφιβάλλω για την ικανότητά μου να μαθαίνω ό, τι χρειάζομαι για να μάθω (υπάρχει αυτό το χρήσιμο εργαλείο που ονομάζεται Google). Τι γίνεται αν κάποιος μου είπε ότι η εκμάθηση της γεωγραφίας είναι πολύ σημαντική και πρέπει να την παρακολουθήσω. Ότι θα έπρεπε να περάσω μία ώρα την ημέρα μελετώντας γεωγραφία για το επόμενο έτος. Πιθανώς θα τους ξαπόστελνα… Έχω το δικαίωμα να αποφασίσω τι με ενδιαφέρει, τι είναι σχετικό με μένα και πως ξοδεύω το χρόνο μου. Δεν θα έπρεπε τα παιδιά να έχουν το ίδιο δικαίωμα;

righttoeducate01

«Μα τα παιδιά δεν είναι σε θέση να πάρουν αποφάσεις για την εκπαίδευσή τους!» Ακούω τις αντιρρήσεις. Τι συμβαίνει όμως αν όντως είναι; Ακριβώς επειδή το «φυσιολογικό» που πρέπει να κάνουμε είναι να δώσουμε στα παιδιά μια ευρεία και ρηχή εκπαίδευση σε όλα ελπίζοντας ότι αυτό θα τα καταστήσει ικανά να είναι σε θέση να επιλέξουν ένα μονοπάτι όταν «μεγαλώσουν», δεν σημαίνει ότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος, ο ενδεδειγμένος ή ο καλύτερος τρόπος. Είναι ο ευκολότερος τρόπος να «εκπαιδευτεί» ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων κάθε φορά, ίσως. Αλλά το εύκολο δεν είναι πάντα το καλύτερο. Υπάρχουν πολλά παιδιά σε όλο τον κόσμο που αυτή της στιγμή αυτοδιευθύνουν με επιτυχία τη δική τους εκπαίδευση. Έχω τέσσερα από αυτά στο σπίτι μου. Υπάρχουν πολλοί (διαδικτυακοί) λογαριασμοί παιδιών που έχουν μεγαλώσει μέσω αυτοκατευθυνόμενης βιωματικής μάθησης και μαθαίνουν αυτά που τα ενδιαφέρουν. Πιστεύω πραγματικά ότι η εκπαίδευση δεν σημαίνει γνώση κάποιων γεγονότων και στοιχείων, όσο πως να γνωρίζουμε τον τρόπο να μάθουμε. Όταν γνωρίζετε πώς να μαθαίνετε (κάτι που διαθέτουμε εκ γενετής), υποστηρίζεστε στη μάθηση σας και είστε διαρκώς περίεργοι και παρακινημένοι, μπορείτε να μάθετε απολύτως οτιδήποτε θέτετε στο αντιληπτικό σας πεδίο. Και αν υπάρχουν πράγματα που δεν σας ενδιαφέρουν τώρα, έχει σημασία αν δεν τα μάθετε αυτή τη στιγμή; Ακριβώς όπως ένας ενήλικας μαθαίνει νέα πράγματα καθώς γίνονται συναφή και αναγκαία στη ζωή του, έτσι μπορεί και ένα παιδί. Χρόνος αφιερωμένος σε κάτι που δεν έχει άμεσο νόημα σε εσάς δεν φαίνεται ως άσκοπα σπαταλημένος.

.righttoeducate04

«Παρακολουθήστε τα μάτια του παιδιού σας, τι τα κάνει να μισοκλείνουν βαριεστημένα, τι τα κάνει να λαμπρύνουν, να ζωντανέψουν, να φωτιστούν. Εκεί βρίσκεται η μάθηση » – Carol Black

 

Εάν η «εκπαίδευση» δεν είναι κάτι που πρέπει να τυποποιηθεί, αν είναι διαφορετική για κάθε παιδί και αν τα παιδιά είναι στην πραγματικότητα ικανά να καθοδηγήσουν την εκπαίδευσή τους, τότε δεν πρέπει να τους δοθεί αυτό το δικαίωμα; Πώς γίνεται να μην μπορούν να έχουν τον ηγετικό ρόλο σε κάτι τόσο σημαντικό όσο η δική τους εκπαίδευση; Εάν δεν μπορείτε να έχετε τον έλεγχο του νου σας, αυτό που μαθαίνετε, αυτό που σας ενδιαφέρει και σας αφορά προσωπικά, τότε σε τι μπορείτε να έχετε έλεγχο; Γιατί βλέπουμε την εκπαίδευση ως κάτι που πρέπει να κάνουμε για τα παιδιά, αντί για κάτι που ο καθένας επιτελεί για τον εαυτό του; Οι άνθρωποι θέλουν να μάθουν, δεν θα μπορούσατε να τους σταματήσετε να μάθουν ακόμα κι αν προσπαθούσατε. Δεν είναι κάτι που πρέπει να εξαναγκάσουμε ή να υπαγορεύσουμε.

Τώρα αυτό δεν σημαίνει ότι λέμε απλά «εντάξει παιδιά, βγάλτε τα πέρα μόνοι σας και εκπαιδευτείτε!». Φυσικά χρειάζονται τη βοήθεια και την καθοδήγησή μας, όπως συμβαίνει με πολλά άλλα πράγματα. Μπορούμε να τα εμπιστευθούμε και να τα αφήσουμε να διαβούν στο δρόμο χωρίς να επιβαλλόμαστε. Μπορούμε να τα σεβόμαστε εμψυχώνοντας και να διευκολύνουμε την μαθησή τους αντί να τα επιθεωρούμε. Αντί η μόρφωση να είναι κάτι που δίνετε σε ένα παιδί, μπορεί να είναι κάτι που το παιδί επιτελεί μόνο του με τη βοήθεια και την καθοδήγηση των άλλων. Μπορούμε να τους δώσουμε την ελευθερία να μάθουν για οτιδήποτε θελήσουν να γνωρίσουν, στον δικό τους χρόνο και ρυθμό.

Έχω φτάσει να πιστεύω ότι ίσως το να επιμένουμε παιδιά ηλικίας από 5 έως 16 ετών να περνούν το μεγαλύτερο μέρος των ωραρίων τους κατά τη διάρκεια της εβδομάδας σε ενηλικοκεντρική μάθηση, δεν είναι κάτι που έχουμε το δικαίωμα να κάνουμε. Αρκετή από την παιδική ηλικία και την παιδική ζωή αποφασίζεται και εξαρτάται από κάποιον άλλον. Εγώ δεν αισθάνομαι άνετα με αυτό. Εσείς;

righttoeducate02

«Το μυστικό της εκπαίδευσης έγκειται στο σεβασμό του μαθητή. Δεν είναι δική σας αρμοδιότητα να επιλέξετε τι θα γνωρίζει και τι θα κάνει. Επιλέγεται και προνοείται και μόνο αυτός κρατά το κλειδί για το δικό του μυστικό. «– Ralph Waldo Emerson

 

Κείμενο από το blog της Sara MacDonald

Posted in Παιδεία, αυτοκατευθυνόμενη μάθηση | Tagged , , , , , , , | Σχολιάστε

Ένα σχολείο με τα παιδιά «πρωταγωνιστές»!

This gallery contains 8 photos.

Δημοσιεύθηκε αρχικά στο Παιδαγωγική Ομάδα "Το Σκασιαρχείο":
Ολοκληρώθηκε με επιτυχία η ημερίδα που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο, 24/6/2017, στο Ρέθυμνο με θέμα την Δημοκρατική Παιδεία – Για ένα Σχολείο της Κοινότητας, όπως αυτή αποτυπώνεται στην παιδαγωγική θεωρία και πράξη του Celestin Freinet. Η ημερίδα ξεκίνησε με…

Βαθμολογία:

Gallery | Σχολιάστε

Προσεγγίζοντας την συνεταιριστική εργασία στο πλαίσιο του κοινωνικού μετασχηματισμού

του Κώστα Νικολάου         (αναδημοσίευση από Διαλεκτικά)

Τι είναι ο αμειβόμενος εργαζόμενος συνεταιριστής, δηλαδή, το μέλος του συνεταιρισμού που εργάζεται και αμείβεται γι’ αυτό; Είναι αφεντικό ή μισθωτός υπάλληλος ή ταυτόχρονα αφεντικό και μισθωτός υπάλληλος ή αυτοαπασχολούμενος ή κάτι άλλο; Ποια είναι η κοινωνική σημασία της μη αμειβόμενης εργασίας, που ασκείται στο συνεταιρισμό (συνήθως ονομαζόμενη εθελοντική) και ποια η σχέση της με την αμειβόμενη; Πως σχετίζεται η φύση της εργασίας στο συνεταιρισμό με το μετασχηματιστικό κοινωνικό όραμα που φέρουν οι συνεταιρισμοί της κοινωνικής αλληλέγγυας οικονομίας;

Η φύση της εργασίας σε ένα συνεταιρισμό είναι ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της κοινωνικής του ταυτότητας [1]. Δεν είναι απλά ένα οικονομικό ή τεχνικό ζήτημα. Όπως ένας συνεταιρισμός έχει διπλή φύση, οικονομική και κοινωνική, έτσι και η εργασία σε αυτόν δεν είναι απλά ένα οικονομικό του χαρακτηριστικό, αλλά και κοινωνικό. Εδώ το κοινωνικό νοείται με την καθολική (ολοκληρωμένη) έννοια του όρου, που περιλαμβάνει το οικονομικό, πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο και τις μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις.

Η Διεθνής Συνεταιριστική Συμμαχία (ICA) για την συνεταιριστική εργασία

Μια σημαντική βάση για την κατανόηση της φύσης της εργασίας σ’ ένα συνεταιρισμό είναι τα σχετικά πρότυπα και οι αρχές, που διατυπώνονται στις παγκόσμιες διακηρύξεις και αποφάσεις των γενικών συνελεύσεων της Διεθνούς Συνεταιριστικής Συμμαχίας (International Co-operative Alliance – ICA) [2]. Η θεμελιώδης προσέγγιση της εργασίας στο συνεταιρισμό, σύμφωνα με την ICA, περιλαμβάνει τρεις βασικές θέσεις:
1) το είδος της εργασίας που ασκείται σε ένα συνεταιρισμό αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό του συνεταιρισμού,
2) η εργασία αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο, ανεξάρτητα από το είδος του συνεταιρισμού, πχ όλα τα πρότυπα της Παγκόσμιας Διακήρυξης για τους εργατικούς συνεταιρισμούς πρέπει να ισχύουν και για τους εργαζόμενους μέλη των κοινωνικών συνεταιρισμών και
3) η σχέση των εργαζομένων μελών με το συνεταιρισμό πρέπει να θεωρείται ως διαφορετική από εκείνη της συμβατικής μισθωτής εργασίας και από εκείνη της αυτοαπασχόλησης [3,4].

Για το διεθνές συνεταιριστικό κίνημα, δεν μπορεί να υπάρχουν ούτε αφεντικά ούτε υπάλληλοι και άρα, δεν μπορεί να υφίσταται η σχέση «αφεντικά – μισθωτοί» σε ένα συνεταιρισμό ΚΑΛΟ.

Αφού λοιπόν δεν πρόκειται ούτε για μισθωτή εργασία, ούτε για αυτοαπασχόληση, οι συνεταιρισμοί πρέπει να προστατεύουν τα εργαζόμενα μέλη με κατάλληλα συστήματα (ανάλογα με το τι υφίσταται σε κάθε χώρα) κοινωνικής πρόνοιας και κοινωνικής ασφάλισης [3,4]. Το είδος της ασφαλιστικής κάλυψης των εργαζόμενων μελών του συνεταιρισμού είναι ανεξάρτητο από το είδος της εργασίας στο συνεταιρισμό και δεν το καθορίζει. Η αναγκαιότητα για ασφαλιστική κάλυψη (για σύνταξη, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη κλπ) των εργαζόμενων μελών ενός συνεταιρισμού, που οδηγεί πχ στην ένταξη στο καθεστώς του ΙΚΑ, δεν σημαίνει και την αποδοχή και καθιέρωση από το συνεταιρισμό της έννοιας του μισθού και άρα του όρου μισθωτός, δηλαδή, την ύπαρξη εξαρτημένης μισθωτής εργασίας και άρα την ύπαρξη αφεντικών και υπαλλήλων.

Μισθωτή εργασία και κεφάλαιο: το ένα προϋποθέτει το άλλο

Πρώτα απ’ όλα, ο άνθρωπος με την εργασία αλληλεπιδρά με τη φύση, αλλάζοντας και τη φύση και τον ίδιο του τον εαυτό [5].

Οι άνθρωποι, ως κοινωνικά όντα, στο πλαίσιο παραγωγής της υλικής τους ζωής «έρχονται σε καθορισμένες σχέσεις, αναγκαίες, ανεξάρτητες από τη θέλησή τους, σε σχέσεις παραγωγής ….. Το σύνολο αυτών των παραγωγικών σχέσεων αποτελεί το οικονομικό οικοδόμημα της κοινωνίας, την υλική βάση, που πάνω της υψώνεται ένα νομικό και πολιτικό εποικοδόμημα και που σε αυτήν αντιστοιχούν ορισμένες πάλι κοινωνικές μορφές συνείδησης» [6].

Το οικονομικό επίπεδο είναι μεν το καθοριστικό σε τελευταία ανάλυση, αλλά μόνο σε τελευταία. Η καθολική, η ολοκληρωμένη ανάλυση είναι η κοινωνική, που περιλαμβάνει όλα τα επίπεδα (οικονομικό, πολιτικό, ιδεολογικό) και τις αλληλεπιδράσεις τους. Η κοινωνική εξέλιξη δεν καθορίζεται ντετερμινιστικά, αλλά κυριαρχείται από τη σύμπτωση, τις πιθανότητες, την τυχαιότητα [7,8].

Για τους εργαζόμενους στο πλαίσιο του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής «το άτομο βλέπει να του αποσπούν το προϊόν της εργασίας του …… Η υπεραξία της εργασίας του ….. καρπώνεται από την κοινωνική τάξη που εκμεταλλεύεται τις παραγωγικές του δυνάμεις….. Ο εργάτης δεν βλέπει απλά την αλλοτρίωση του σε σχέση με την εργασία του, αλλά επίσης βλέπει να υφαρπάζεται το προϊόν αυτής ….. Η πηγή αυτής της εκμετάλλευσης είναι η ιδιοκτησία των μέσων που καθιστούν εφικτή την οικονομική παραγωγή (π.χ. εργοστάσια, χωράφια κλπ)» [9].

Αυτή η αλλοτρίωση, η αποξενωμένη εργασία χαρακτηρίζει τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής και το άρρηκτα συνδεδεμένο με αυτόν σύστημα της μισθωτής εργασίας [10]. Και μάλιστα, «σ’ αυτό το είδος της ανταλλαγής ανάμεσα στο κεφάλαιο και στην εργασία θεμελιώνεται ο κεφαλαιοκρατικός τρόπος της παραγωγής ή το μισθωτό σύστημα και που υποχρεωτικά πρέπει να καταλήγει πάντα στην αναπαραγωγή του εργάτη σαν εργάτη και του κεφαλαιοκράτη σαν κεφαλαιοκράτη» [11]. «Το κεφάλαιο προϋποθέτει τη μισθωτή εργασία, η μισθωτή εργασία προϋποθέτει το κεφάλαιο. Το ένα προϋποθέτει το άλλο, το ένα παράγει το άλλο» [12]. «Κατά συνέπεια, το να θέλει κανείς ν’ αφήσει τη μισθωτή εργασία να υπάρχει και ταυτόχρονα να καταργήσει το κεφάλαιο είναι ένα αίτημα αυτοαναιρούμενο, που δεν μπορεί να σταθεί» [13].

Συνεταιριστική εναντίον ιεραρχικής οργάνωσης της εργασίας

Ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής είναι η ιεραρχική και αντιδημοκρατική οργάνωση τόσο των ιδιωτικών και κρατικών επιχειρήσεων όσο και του ίδιου του κράτους (των κρατικών υπηρεσιών). Οι εργαζόμενοι μισθωτοί σε αυτές, δεν έχουν κανένα λόγο για κανένα ζήτημα. Οι αποφάσεις λαμβάνονται πάντα “από τους επάνω”. Αυτό το χαρακτηριστικό στο οικονομικό επίπεδο, επιδρά στο πολιτικό και ιδεολογικό εποικοδόμημα, “εκπαιδεύοντας” τους εργαζόμενους και τους πολίτες στο να θεωρούν ότι η αποτελεσματικότητα σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας συνδέεται υποχρεωτικά με την ανάθεση των αποφάσεων και των επιλογών σε κάποιους “από πάνω”, και ότι η διακυβέρνηση «είναι πολύ δύσκολη για τους ανθρώπους του λαού» [14].

Στον αντίποδα, βρίσκεται ο συνεταιρισμός, όπου η δημοκρατική οργάνωσή του (αποφάσεις από τη γενική συνέλευση όλων των μελών, ένα άτομο – μία ψήφος κλπ) στο οικονομικό επίπεδο, επιδρά στο πολιτικό και ιδεολογικό εποικοδόμημα, εκπαιδεύοντας τους εργαζόμενους και τους πολίτες στη δημοκρατία, στην ενεργό συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων και των επιλογών και τελικά, στη διακυβέρνηση “από τα κάτω”.

«Η συνεταιριστική επιχείρηση είναι το κλειδί, η αποφασιστική εναλλακτική απέναντι σε μια παραδοσιακή καπιταλιστική επιχείρηση ..… Όλοι οι εργαζόμενοι, ανεξαρτήτως του τι κάνουν στο εσωτερικό της επιχείρησης, πρέπει να μπορούν να συμμετέχουν στη συλλογική λήψη των αποφάσεων, δημοκρατικά, αναφορικά με το τι, πώς, πού θα υλοποιείται η παραγωγή και τι θα γίνει με τα κέρδη..… Ένας άνθρωπος, μια ψήφος είναι το μέτρο με το οποίο λαμβάνονται αυτές οι αποφάσεις…..
Ο λόγος για τον οποίο ενδιαφερόμαστε για τη μετάβαση από μια ιεραρχική καπιταλιστική οργάνωση των επιχειρήσεων σε μια ριζοσπαστικά διαφορετική συνεταιριστική ή δημοκρατική οργάνωση, είναι απλός: Πιστεύουμε ότι πλέον έχει τελειώσει η ιστορική χρησιμότητα της καπιταλιστικής οργάνωσης της παραγωγής. Πλέον δεν είναι ικανή [η οργάνωση αυτή] να παρέχει αγαθά. Παρέχει κέρδη και ευημερία μόνο σε μια μικρή μερίδα του πληθυσμού και μόνο τα «αρνητικά» στην πλειονότητα» [15].

Προς τους ελεύθερους συνεταιρισμένους δημιουργούς

Ο εργαζόμενος που προβαίνει με την ελεύθερη βούλησή του στη δημιουργία συνεταιρισμού μαζί με άλλους, αρνείται την αλλοτριωτική, αποξενωμένη και εξαρτημένη μισθωτή εργασία, αρνείται το δίπολο αφεντικό / μισθωτός υπάλληλος, αρνείται ταυτόχρονα και τους δύο πόλους της αντίθεσης: και το ρόλο του αφεντικού και το ρόλο του μισθωτού. Αυτή του όμως η δράση, που γεννιέται ως άρνηση μέσα στον κόσμο της εκμετάλλευσης, δεν είναι μόνον άρνηση. Τη ίδια στιγμή δρα καταφατικά και δημιουργικά. Δημιουργεί μια οικονομική δραστηριότητα, στην οποία καταργεί την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, την οποία υποτάσσει στις ανθρώπινες ανάγκες και όχι στα κέρδη, δρώντας αρμονικά με τη φύση [16].

Οι εργαζόμενοι συμμετέχοντας ισότιμα στο συνεταιρισμό μετατρέπουν τα μέσα παραγωγής πλούτου σε συνεταιριστική ιδιοκτησία και έτσι, καταργούν τον ίδιο τους τον εαυτό ως μισθωτούς εργαζόμενους, καταργούν τις ταξικές διαφορές και διακρίσεις στο χώρο της συγκεκριμένης δραστηριότητας [17,18]. Η δραστηριότητά τους αυτή, τους καθιστά κατ’ αρχήν στο οικονομικό επίπεδο «ελεύθερους συνεταιρισμένους παραγωγούς» [5,13].

Η έννοια των «παραγωγών» αναφέρεται στο οικονομικό επίπεδο. Όμως δεν είναι μόνον αυτό που αλλάζει με αυτήν τη δραστηριότητα. Είναι ότι «αλλάζουμε μέσω της δραστηριότητάς μας. Και αυτό ισχύει για όλες τις δραστηριότητες των ανθρώπων. Κάθε διαδικασία δραστηριότητας έχει δύο προϊόντα: τη μεταβολή των συνθηκών και τη μεταβολή αυτού που δρα» [19]. Και εδώ βρίσκεται η πεμπτουσία του συνεργατισμού: «όταν ο εργάτης συνεργάζεται με άλλους εργάτες βάσει ενός σχεδίου, αποβάλλει τα δεσμά της ατομικότητάς του και αναπτύσσει τις δυνατότητες του ανθρώπινου είδους» [5]. Αυτό σημαίνει ότι με τη δραστηριότητα αυτή, αλλάζει και το εποικοδόμημα (πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο), δηλαδή, αλλάζει το κοινωνικό, με την καθολική (ολοκληρωμένη) έννοια του όρου, που περιλαμβάνει το οικονομικό, πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο και τις μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις.

Είναι εξαιρετικής σημασίας να υπογραμμισθεί στο σημείο αυτό, ότι στους συνεταιρισμούς της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας δεν υπάρχει μόνον αμειβόμενη εργασία. Υπάρχει και η μη αμειβόμενη εργασία, αυτή που στην καθομιλουμένη γλώσσα συνήθως αποκαλείται εθελοντική. Τα μέλη αυτών των συνεταιρισμών που εργάζονται χωρίς να αμείβονται δεν ασκούν φιλανθρωπία, ελεημοσύνη, αλτρουισμό ή προσκοπισμό. Ασκούν κοινωνική αλληλεγγύη προσφέροντας εργασία ανάλογα με τις δυνατότητές τους και λαμβάνουν από το συνεταιρισμό μηδενική αμοιβή, διότι δεν την έχουν ανάγκη (καλύπτουν τις ανάγκες τους από άλλη δραστηριότητα). Σε αυτούς τους συνεταιρισμούς και ανάλογα με τις οικονομικές δυνατότητες του συνεταιρισμού (την οικονομική του βιωσιμότητα) τείνει να διαμορφωθεί η κάλυψη των αναγκών των πολιτών «από τον καθένα ανάλογα με τις δυνατότητές του στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του» [20]. Σε ένα πιο προχωρημένο επίπεδο, μπορεί να υπάρχει και αυτοπεριορισμός αμοιβής, δηλαδή, αμειβόμενοι εργαζόμενοι να ζητούν μικρότερη αμοιβή, όταν έχουν μικρότερες ανάγκες [21].

Κατά συνέπεια, η εργασία στο συνεταιρισμό (αμειβόμενη και μη αμειβόμενη), όποια δραστηριότητα κι αν αφορά, χειρωνακτική, πνευματική, επιστημονική, καλλιτεχνική με σκοπό την ολοκλήρωση και την ομορφιά (διότι «ο άνθρωπος παράγει επίσης σύμφωνα με τους νόμους της ομορφιάς» [10]), δεν είναι απλά εργασία, δεν είναι μόνον οικονομική δραστηριότητα, δεν είναι μόνον παραγωγή. Πρόκειται για δημιουργία. Και οι συμμετέχοντες σε αυτήν δεν είναι απλά «ελεύθεροι συνεταιρισμένοι παραγωγοί». Είναι ελεύθεροι συνεταιρισμένοι δημιουργοί.

Αντί επιλόγου

Όταν οι εργαζόμενοι «θέλουν να δημιουργήσουν τους όρους της συνεργατικής παραγωγής σε μια κοινωνική κλίμακα και πρώτα απ’ όλα σε εθνική κλίμακα, στη χώρα τους, σημαίνει μόνο ότι αυτοί εργάζονται να ανατρέψουν τους σημερινούς όρους της παραγωγής και αυτό δεν έχει καμία σχέση με τη δημιουργία συνεταιρισμών με τη βοήθεια του κράτους» [22]. Μιλώντας για το συνεργατικό κίνημα, μιλάμε για «μια ακόμα μεγαλύτερη νίκη της πολιτικής οικονομίας της εργασίας επί της πολιτικής οικονομίας της ιδιοκτησίας» [23], που δημιουργεί καθημερινά, από τώρα και “από τα κάτω” έναν καινούργιο υπαρκτό κόσμο.

Βιβλιογραφία

[1] Νικολάου Κ., «Η φύση της εργασίας στο συνεταιρισμό: Ούτε αφεντικά, ούτε μισθωτοί-υπάλληλοι, αλλά ελεύθεροι συνεταιρισμένοι δημιουργοί», Διαλεκτικά, 22.2.2016, http://www.dialektika.gr
[2] International Co-operative Alliance – ICA, http://ica.coop
[3] CICOPA (International organisation representing worker and social cooperatives, a sectoral organisation of the International Cooperative Alliance – ICA), “World declaration on worker cooperatives”, approved by the ICA General Assembly, Cartagena, Colombia, 23 September 2005
[4] CICOPA, “World Standard of Social Cooperatives”, CICOPA General Assembly, Cancun, Mexico, 16 November 2011
[5] Marx K., “The Capital. A critique of political economy”, Ed. Lawrence and Wishart, London, 1954
[6] Marx K., “Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας”, Εκδ. Οικονομικής και Φιλοσοφικής Βιβλιοθήκης, Αθήνα, 1956
[7] Νικολάου Κ., “Επιστήμη και κρίση: Προσεγγίζοντας την κοινωνικά δίκαιη έξοδο”, Πρακτικά 21ου Πανελλήνιου Συνέδριου Χημείας, ΕΕΧ, Θεσσαλονίκη, 9-12.12.2011. Επίσης στο: Διαλεκτικά, 10.12.2011, http://www.dialektika.gr
[8] Engels F., “Letter to Hans Starkenburg”, January 25, 1894, http://www.marxists.org
[9] Αργυρός Δ., “Οι δυναμικές της χειραφέτησης. Από το «δικαστήριο της ιστορίας» στους «ελεύθερους συνεταιρισμένους παραγωγούς»”, Εκδόσεις των Συναδέλφων, Αθήνα, 2015
[10] Marx K., “Οικονομικά και Φιλοσοφικά Χειρόγραφα”, Εκδ. Γλάρος, Αθήνα, 1975
[11] Marx K., “Μισθός, τιμή και κέρδος”, Εκδ. Αναγνωστίδη, Αθήνα
[12] Marx K., “Μισθωτή εργασία και κεφάλαιο”, Εκδ. Αναγνωστίδη, Αθήνα
[13] Marx K., “Grundrisse – Fondements de la critique de l’ économie politique”, Ed. Anthropos, Paris, 1968
[14] Brecht Β., “Deutsche Krigsfibel” (Γερμανικό εγχειρίδιο πολέμου), 1939
[15] Wolff R., “Ο θάνατος του καπιταλισμού και το αντιπαράδειγμα της συνεταιριστικής οικονομίας”, Συνέντευξη του Richard Wolff στον Ed Rampell, http://www.counterpunch.org. Επίσης στο: https://barikat.gr, 2013
[16] Engels F., “Διαλεκτική της φύσης”, Εκδ. Αναγνωστίδη, Αθήνα
[17] Engels F., “Letter to August Bebel”, March 18-28, 1875, http://www.marxists.org
[18] Engels F., “Σοσιαλισμός ουτοπικός και επιστημονικός”, Εκδ. Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο, Αθήνα, 2006
[19] Lebowitz M., “Ανακαλύπτοντας εκ νέου το σοσιαλισμό και ανακτώντας τον Μαρξ”, Παρουσίαση στο φεστιβάλ ανατρεπτικού κινηματογράφου, συζήτηση για το «Σοσιαλισμό», 3-7 Μαϊου 2010, Ζάγκρεμπ, Κροατία. Επίσης στο: Θέσεις, τ.112, 2010
[20] Marx K., Engels F., “Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος”, Εκδ. Γνώσεις, Αθήνα, 1968
[21] Νικολάου Κ., “Σημειώσεις για τον Ολοκληρωμένο Συνεταιρισμό Καταλονίας”, Διαλεκτικά, 22.12.2015, http://www.dialektika.gr
[22] Marx K., “Κριτική του προγράμματος της Γκότα”, Εκδ. Καμπίτση, Αθήνα
[23] Marx K., “Inaugural Address of the International Working Men’s Association – The First International”, 1864, Marxists Org.

_________________________________________

* Το κείμενο αυτό αποτελεί εισήγηση στην συζήτηση με θέμα «Η φύση και οι σχέσεις εργασίας σε διαφορετικά είδη συνεταιρισμών», που έγινε στο πλαίσιο του 4ου Πανευρωπαϊκού Συνεδρίου Κοινωνικής Αλληλέγγυας Οικονομίας, Αθήνα (Γεωπονικό Πανεπιστήμιο), 10.6.2017
Εισηγητές:

Nicole Alix, Πρόεδρος, La Coop des Communs, Γαλλία
Hagen Henry, συνεργαζόμενος Καθηγητής και διευθυντής έρευνας Πανεπιστημίου Ελσίνκι Φινλανδία.
Κώστας Νικολάου, Καθηγητής-Σύμβουλος Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Πρόεδρος UnivSSECoop – Λαϊκό Πανεπιστήμιο Κοινωνικής Αλληλέγγυας Οικονομίας, Ελλάδα
Γιώργος Πλουμπίδης, Dock – Συνεργατικός Χώρος για την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία, Ελλάδα
Συντονιστής:
Μιχάλης Τρεμόπουλος, Δικηγόρος, MA Κοινωνικής Οικολογίας, τ. Ευρωβουλευτής, Γραμματέας ΠΡΩ.Σ.Κ.ΑΛ.Ο., Ελλάδα
Posted in Κοινωνική οικολογία, Οικοκοινότητες, Οικονομία, Ομότιμα δίκτυα | 1 σχόλιο

ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΦΡΕΝΕ ΣΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ

Η παιδαγωγική ομάδα «Το Σκασιαρχείο. Πειραματικοί ψηλαφισμοί για ένα σχολείο της κοινότητας» σε συνεργασία με τον «Συνήγορο του Παιδιού» και την παιδαγωγική ομάδα «Για ένα δημοκρατικό σχολείο», συνδιοργανώνουν ημερίδα για τον μεταρρυθμιστή της εκπαίδευσης Celestin Freinet, ο οποίος με την παιδαγωγική του υποστήριξε ένα σχολείο δημοκρατικό, ανοικτό, συνεργατικό και ελεύθερο το οποίο σέβεται και αναγνωρίζει τα δικαιώματα κάθε παιδιού.

Δίκτυο κριτικής στην εκπαίδευση

rethimno_2017

Η παιδαγωγική ομάδα «Το Σκασιαρχείο. Πειραματικοί ψηλαφισμοί για ένα σχολείο της κοινότητας» σε συνεργασία με τον «Συνήγορο του Παιδιού» και την παιδαγωγική ομάδα «Για ένα δημοκρατικό σχολείο», συνδιοργανώνουν ημερίδα για τον μεταρρυθμιστή της εκπαίδευσης Celestin Freinet, ο οποίος με την παιδαγωγική του υποστήριξε ένα σχολείο δημοκρατικό, ανοικτό, συνεργατικό και ελεύθερο το οποίο σέβεται και αναγνωρίζει τα δικαιώματα κάθε παιδιού.

Κύριοι ομιλητές :

  • Pierre Lafitte, E.S.P.E. Université de Picardie, France,  Συνεργάτης I.C.E.M  & F.I.M.E.M ( Παιδαγωγική Freinet ).
  • Γιώργος Μόσχος, Συνήγορος του Παιδιού
  • Ασπασία Καλησώρα, εκπαιδευτικός
  • Ε΄& ΣΤ’ Τάξη Δημ. Σχ. Αργυρούπολης Ρεθύμνου

Για το πρόγραμμα και πληροφορίες για δηλώσεις συμμετοχής επισκεφτείτε το blog της ομάδας Το Σκασιαρχείο

Δείτε την αρχική δημοσίευση

Posted in Αταξινόμητα | Σχολιάστε

Πρόσκληση/Κάλεσμα για την υπεράσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και της διασφάλισης της Δημοκρατίας.

Την Πέμπτη στις 8 Ιουνίου 9:00 το πρωί θα εκδικαστεί στα δικαστήρια της Ευελπίδων (κτίριο 2) μια υπόθεση πρωτοφανούς παραλογισμού για τα διεθνή αλλά και τα Ελληνικά δεδομένα. Μια μητέρα που μεγαλώνει εδώ και 10 χρόνια το παιδί της μόνη της, συνελήφθη σε δημόσιο χώρο με το παιδί της από αστυνομικούς με πολιτικά, οδηγήθηκε στο τμήμα, όπου της ζητήθηκε να παραδώσει το παιδί της, χωρίς καν παρουσία κοινωνικού λειτουργού ή και ψυχολόγου, επειδή εκδόθηκε ερήμην της και χωρίς να ακουστεί το παιδί, δικαστική απόφαση που της αφαιρεί την επιμέλεια.
Η υπόθεση έγινε γνωστή πριν ενάμισι χρόνο, όταν είχε απειληθεί από την Εισαγγελία να της αφαιρεθεί με επείγον διάταγμα το παιδί, επειδή εφαρμόζει κατ ‘οίκον εκπαίδευση και δεν το πάει σχολείο. Αιτήματα που κατατέθηκαν τότε στην Εισαγγελία από τη μητέρα και τη δικηγόρο της δεν έχουν απαντηθεί ακόμα. Η μητέρα θεώρησε ότι δεν δόθηκε συνέχεια στην υπόθεση, μέχρι που βρέθηκε με χειροπέδες.
Η βαρύτητα της συγκεκριμένης υπόθεσης δεν περιορίζεται μόνο σε εκείνους που συμφωνούν με τις εναλλακτικές μεθόδους εκπαίδευσης και την αποσχολειοποίηση, μα επεκτείνεται σε ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο γιατί έχει να κάνει με τη συμμόρφωση της Ελληνικής Πολιτείας με όσα ορίζουν διεθνείς συμβάσεις και ο ΟΗΕ: η δυνατότητα εκπαίδευσης στο σπίτι θα έπρεπε εδώ και πολλά χρόνια να αποτελεί μια νόμιμη επιλογή για όλους τους γονείς που είναι σε θέση να ανταποκριθούν σε κάτι τέτοιο και το επιλέγουν. Κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο θα έπρεπε να είναι ήδη σε εφαρμογή, αντί να δαιμονοποιούνται γονείς επειδή τολμούν να επιδιώξουν κάτι καλύτερο για τα παιδιά τους.
Η υπόθεση αφαίρεσης επιμέλειας της μάνας εκδικάστηκε με συνοπτικές διαδικασίες πέρσι το… δεκαπενταύγουστο, χωρίς την παρουσία μητέρας και παιδιού, ενώ δεν ειδοποιήθηκε καν η δικηγόρος της, ώστε να μην μπορούν να παρευρεθούν και να υπερασπίσουν τις θέσεις τους. Ο παραλογισμός συνεχίστηκε αφήνοντας όλο αυτό το διάστημα να περάσει σε σιγή ιχθύος, μέχρι τη προηγούμενη Κυριακή που αστυνομική επιχείρηση, στοχεύοντας δήθεν «να προστατέψει το παιδί», συνέλαβε τη μητέρα για «αρπαγή» και της αφαίρεσε το παιδί, με αξιοποίηση πληροφοριών για την ακριβή της θέση που με επίκληση «κινδύνου ζωής απαχθέντος παιδιού» και Εισαγγελική Παραγγελία, αποσπάστηκαν από τη Google και το Facebook. Η αισθητική μεγάλης αστυνομικής επιχείρησης, ενώ θα μπορούσε κάθε αρχή να απευθυνθεί στη δικηγόρο που είχε αναλάβει την υπόθεση, προκειμένου να ειδοποιήσει τη μητέρα αν «δεν την έβρισκε», στηρίζει την κατηγορία της αρπαγής που εκδικάζεται στις 8/6.
Γι αυτό, καλούμε όλους τους ενσυνείδητους πολίτες που θεωρούν ότι θα έπρεπε να γίνεται σεβαστό το δικαίωμά μας να έχουμε επιλογές ως προς τον τρόπο εκπαίδευσης του παιδιού μας, όλες τις άγαμες μητέρες που αντιδρούν στην σκέψη ότι θα μπορούσε εν αγνοία τους και χωρίς τη συμμετοχή εκείνων ή του παιδιού τους, να τους αφαιρεθεί η επιμέλεια του παιδιού τους λόγω των πεποιθήσεών τους, όλους κι όλες που πιστεύουν ότι τα παιδιά δεν είναι αντικείμενα να «παραδίδονται» χωρίς σημαντική πολύπλευρη υποστήριξη, βιώνουν αυτή την αδικία και αυθαιρεσία, όπως εκφράζεται μέσα από μια ποινική κατηγορία εναντίον της (μόνης) μάνας ότι άρπαξε το ίδιο της το παιδί, ως πλήγμα στην ίδια τη δημοκρατική υπόσταση της Ελληνικής κοινωνίας, να παρευρεθούν στη δίκη υπερασπίζοντας τα αυτονόητα δημοκρατικά μας δικαιώματα.
Σας περιμένουμε Όλες κι Όλους!
Ομάδα πολιτών για το δικαίωμα επιλογής στην εκπαίδευση

«Είναι πολύ περισσότερα αυτά που διακυβεύονται από αυτό που φαίνεται. Ο καθένας μας γράφει την ιστορία του καθώς και την πορεία μας ως σύνολο»

Prosecutor's Office, Greek Justice Functionaries: We invite you to stop persecution of this mother.

Περισσότερες λεπτομέρειες για την υπόθεση στο σύνδεσμο

Posted in Παιδεία, αυτοκατευθυνόμενη μάθηση | Tagged , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Απο την «κοινωνία της γνώσης» στην γνώση της κοινωνίας

Την περίοδο που διανύουμε, η οποία όλο και περισσότερο χαρακτηρίζεται από τη χιονοστιβάδα του καπιταλισμού που παρασύρει στο διάβα της συλλογικές αναφορές στέλνοντας την ιστορία των αγώνων για την κοινωνική χειραφέτηση στα αζήτητα, κάθε προσπάθεια ανασύνθεσης στην πολιτική διεργασία έρχεται αναπόφευκτα σε επαφή με το ζήτημα της εκπαίδευσης και της παιδείας. Είναι ζήτημα κομβικό σ’ ότι αφορά την αναπαραγωγή των παντός είδους σχέσεων στο καθημερινό εργαστήριο της ζωής, ενώ από την άλλη ο αξιακός-πολιτισμικός παράγοντας που το εκθέτει ως κοινωνικό παράδειγμα, αφορά το μετασχηματισμό σε σφαίρες ελευθερίας και αυτονομίας. Η απογύμνωση της πολιτικής δράσης από ζητήματα καθημερινής σημασίας που τόσο πολύ τονίζονται από τις σχεδόν καθιερωμένες σχολές του «τρόπου ζωής» (lifestyle) επιφέρει ένα τραγικό αδιέξοδο, αφού κάθε προσπάθεια χειραφέτησης συναντά τον ακατέργαστο κι ακαλλιέργητο εαυτό της. Μια προσπάθεια κοντολογίς που επιδιώκει να συνολικοποιεί το κοινωνικό ζήτημα, αυτονόητα, έρχεται σε επαφή με τις πιο «δύσκολες» πλευρές της, αυτές του καθημερινού και της ρουτίνας.

Από την άλλη οι αλλεπάλληλες μεταρρυθμίσεις στο θεσμό της εκπαίδευσης που έχουν στόχο τους τη στρατολόγηση γενιτσάρων, καταναλωτών και ευέλικτων εργαζομένων, για την ολοκλήρωση της ουτοπίας του συστήματος, έχουν στο οπλοστάσιό τους ένα χυδαίο παιδοκεντρισμό. Περιτυλίγοντας με ρητορείες το δούρειο ίππο που επεμβαίνει σε κάθε τι που δεν εντάσσεται στην Αγορά και ξεμπερδεύοντας με τον «αναχρονισμό» και τον «συγκεντρωτισμό», εγκαινιάζουν και μια νέα Βαβυλωνία σύγχυσης νοημάτων κλείνοντας πονηρά το μάτι σε μια φιλελευθερο-ελευθεριάζουσα ηθική. Όπως θα έλεγε με άλλα λόγια και ο Ζαν-Κλον Μισεά στο πόνημα του Η Εκπαίδευση της Αμάθειας, ότι σήμερα δεν φτάνει να λέμε για το «τι κόσμο θα παραδώσουμε στα παιδιά μας» αλλά «σε τι είδους παιδιά θα παραδώσουμε αυτόν τον κόσμο», το κοινωνικό ζήτημα που είναι επιμερισμένο στις ανεξάντλητες όψεις του, οφείλει να ανασυντίθεται και να παρεμβαίνει στο μέλλον από το χρόνο του παρόντος.

Η ελευθεριακή προσέγγιση της παιδείας και του οργανωτικού της καθρέφτη που είναι η εκπαίδευση, καθορίζει με κάποιο μέτρο -που μόνο κοινωνικά δοκιμάζεται- τη διεύρυνση των δημιουργικών δυνατοτήτων αυτοδιεύθυνσης. Μια απόπειρα μέσα σε άλλες, όχι παραγωγής θέσεων σε μια καλύβα για ένα αδειανό πουκάμισο, αλλά μια προσπάθεια για την ανάδειξη μιας εν δυνάμει συνολικής δυνατότητας, θα καταβάλει περιληπτικά κι ίσως περιεκτικά το παρακάτω κείμενο.

Η ελευθεριακή εκπαίδευση και το γιατί

Ελευθερία και παιδεία είναι αδιαχώριστες ως ζωντανές κοινωνικές δυναμικές. Η παιδεία έχει ως προϋπόθεση τη διαρκή ελευθερία στην αναζήτηση, στην έρευνα, στην δοκιμασία, στον πειραματισμό, ενώ η ελευθερία εξαρτάται από τη διεύρυνση των πεδίων της γνώσης προς όφελος της κοινωνίας και της σχέσης Φύσης και Ανθρώπου. Η εκπαίδευση, μια συντηρητική διαδικασία εκμάθησης της συσσωρευμένης γνώσης και κοινωνικής εμπειρίας είναι απαραίτητη για την απόκτηση γνώσεων που δεν χρειάζεται εκ νέου να ανακαλυφθούν. Είναι όμως, μια περιοριστική διαδικασία εκμάθησης και προώθησης των δυνατοτήτων και κλίσεων του ατόμου η οποία οφείλει διαρκώς να ακολουθά τις νέες ανακαλύψεις ελευθερίας στην κοινότητα.

Η εκπαίδευση της αλληλεγγύης υπερβαίνει το εξουσιαστικό σχολείο και τις όποιες αντίστοιχες δομές, αφού θέτει ως βάση της την ισότητα μεταξύ των εμπλεκομένων: μαθητών, δασκάλων και κοινωνίας. Η αυτοδιαχείριση εκπαιδευτικών θεσμίσεων, πραγματοποιείται από τις ελεύθερες και με δημοκρατικές δομές κοινότητες, με στόχους την προαγωγή της ελευθερίας της σκέψης, της ελευθερίας επιλογής μορφωτικών πεδίων και διαρκούς αναμόρφωσής τους αντίστοιχα με τις κυρίαρχες κοινωνικές ανάγκες της επιβίωσης και της παραγωγής αγαθών αλλά και με κριτήριο αυτό της τέχνης ως υπέρβασης της καθημερινότητας και της διεύρυνσης της σχόλης. Όλη αυτή η κοινωνική διεργασία κρίνεται ως μια διαρκής πορεία αναζήτησης της ελευθερίας και εξήγησης της πραγματικότητας που διαρκώς επανακαθορίζεται. Είναι η πανάκεια, ώστε η ισότητα στα υλικά αγαθά και στις αποφάσεις να αποκτήσει ένα νόημα τελειοποίησής της.

Η γνώση και η εκπαίδευση είναι κομμάτια αναπόσπαστα της ζωής. Μέσω αυτών μπορούμε να επιβιώσουμε, να εμπλουτίσουμε τη ζωή μας και να αναπτύξουμε τον χώρο-χρόνο ελευθερίας με στόχο την απόλαυση, τη χαρά και την ανακάλυψη γνώσεων που απελευθερώνουν διαρκώς τον άνθρωπο από την αναγκαστική εργασία.

Η ελευθεριακή εκπαίδευση δεν μπορεί να είναι η εφαρμογή της επινόησης κάποιου ιθύνοντος νου αλλά η ίδια η πραγμάτωση της επιθυμίας ανθρώπων να απαλλαχθούν κατ’ αρχήν από τα δεσμά της καταπίεσης και της ανισότητας που βιώνουν και να γευτούν το όνειρο μιας μάθησης που αποτελεί πραγματική τους ανάγκη. Είναι έργο του ίδιου του τμήματος των καταπιεσμένων που θέλουν όχι μόνο για λογαριασμό των παιδιών αλλά και των ίδιων, να γεύονται τη γνώση, να βελτιώνουν τη ζωή τους, να νέμονται εξίσου τα υλικά αγαθά, να συνεργάζονται και να συναποφασίζουν για την κοινωνική ευημερία.

Το ελευθεριακό σχολείο, στις όποιες του εκδοχές, είναι ένα σύνολο σχέσεων, κυρίως, που τείνει να εφάπτεται με τους χώρους της εργασίας και της παραγωγής δίνοντάς τους ηθική υπόσταση και νόημα δημιουργίας, που συνδέεται με την οικογένεια για την εξέλιξή της σε κύτταρο που προστατεύει τις ελευθερίες των μελών της, που παρεμβαίνει στη γειτονιά με την έννοια της συμμετοχής στην οργάνωση και προγραμματισμό της ικανοποίησης των αναγκών της, που δίνει τον απαραίτητο τόνο στον τρόπο απόδοσης της δικαιοσύνης καθιστώντας τον, χώρο μάθησης στην πράξη της ισότητας μέσα από τη διαφορά. Είναι ένα σχολείο ενάντια στην αδικία που μαθαίνεις το δίκαιο, εν λόγω και έργω, είναι ένα σχολείο ενάντια στην ιεραρχία που μαθαίνεις στην ισότητα, είναι ένα σχολείο ενάντια στον ανταγωνισμό που μαθαίνεις στην αλληλεγγύη.

Η ελευθερία προϋποθέτει μια δεοντολογία ζωής που ανανεώνεται στην πράξη για την ισότητα όλων μεταξύ τους. Έτσι η δημιουργία και αναδημιουργία νόμων (του ρήματος νέμομαι=μοιράζομαι) γίνεται μια διαδικασία σε μια οριζόντια σύνθεση ανθρώπων που χωρίς διακρίσεις αποφασίζουν, προγραμματίζουν και εφαρμόζουν στην εκπαίδευση. Είναι ένα «δύσκολο» σχολείο αφού η ανάληψη ευθύνης είναι κυρίαρχη στους στόχους του.

Απέναντι στην ισότητα ενώπιον της εξουσίας και των κατεστημένων νόμων της, η ισότητα μεταξύ όλων όσων εμπλέκονται στην όποια μορφής εκπαίδευση, ανεξαρτήτου ηλικίας, φύλου, φυλής, γλώσσας καθώς και άλλων διαφορών που δυνητικά αποτελούν το υλικό για την ανάδειξη προνομίων στο σύστημα, υπάρχει ο αντίποδας της συνεργασίας. Η δημοκρατική συνεργασία των μελών αντικαθιστά τον ανταγωνισμό με διάφορες μορφές συνεργασίας. Έτσι το ψεύδος για την κοινωνική ισορροπία ή το κοινωνικό συμβόλαιο με στόχο τη λείανση των διαφορών φέροντας ως αναγκαία συνθήκη την ύπαρξη και τη διαιώνιση της ύπαρξης μιας ηγετικής ομάδας και τάξης, καθαιρείται για λογαριασμό μιας επαναστατικής εξισωτικής ανάγκης.

Ενάντια στην ανισότητα των ίσων, η ισότητα των «άνισων» ολοένα και περισσότερο μέσα στο χρόνο και στο χώρο κατοχυρώνει τη διεκδίκηση των κοινωνικών μας δυνατοτήτων να ξεπερνάμε τις αξιολογικές κλίμακες, τις μηχανιστικές αναγωγές που έχουν διαιρέσει την κοινωνία στους «πάνω» και στους «κάτω». Απέναντι στην ανοχή που προκαλεί νέους πόλους και ανταγωνισμούς, η κατανόηση του διαφορετικού φέρνει κοντά διαφορετικούς κουλτούρες, διαφορετικές στάσεις ζωής, διαφορετικές συνήθειες, δημιουργώντας νέες συνθήκες και συμφωνίες σε μια προσπάθεια κατάργησης βασανιστικών εθίμων, προνομίων και κάθετων διακρίσεων.

Απέναντι στο διαχωρισμό φύσης και κοινωνίας ή κοινωνίας και ανθρώπου, η εκπαίδευση αυτή ξαναφέρνει την κοινωνία μέσα στη φύση και τον άνθρωπο μέσα στην κοινωνία του. Απέναντι στο διαχωρισμό πνεύματος και ύλης ή ψυχής και σώματος, το κοινωνικό εργαστήρι δασκάλων και μαθητών επαναφέρει τον άνθρωπο στην ολότητά του.

Η ελευθεριακή εκπαίδευση αντλεί από την παράδοση των αγώνων για την πραγμάτωση της ελευθερίας και σε κάθε νέα κοινωνική συνθήκη προωθεί την αλλαγή προς νέες δυνατότητες. Αποτελεί την εναλλακτική λύση απέναντι στο σχολείο-ίδρυμα που εμποδίζει τις δεξιότητες και κλίσεις των ανθρώπων να αναπτυχθούν προς όφελός τους και προς όφελος της κοινωνίας. Η μετατροπή όλης αυτής της πανανθρώπινης ιδρυματικής δραστηριότητας που σήμερα εγκλωβίζει χιλιάδες ανθρώπους σε δραστηριότητες προσανατολισμένες στο ατομικό συμφέρον, σε δημοκρατικές κοινότητες ανακάλυψης και ελευθερίας είναι κάτι παραπάνω από αναγκαία.

Είμαστε δάσκαλοι για όσα ξέρουμε και μαθητές για όσα μαθαίνουμε. Αυτό δίνει και τη δυνατότητα να μπορούμε να καταργούμε δυναμικά τους ρόλους εξουσίας που δηλητηριάζουν την ανθρώπινη ζωή δημιουργώντας υπηκόους και υποταγμένους ανθρώπους. Η χαρά της ανακάλυψης της γνώσης για κάθε ηλικίας ανθρώπους είναι ένα αγαθό προσβάσιμο αναιρώντας ρόλους εξουσίας που αποδίδονται σε όσους κατέχουν τη γνώση ικανοποίησης αναγκών ή γνώση των λειτουργιών κάθε ιεραρχικού συστήματος.

Κάθε νέα ανακάλυψη που διασταυρώνεται με τη σωρευμένη εμπειρία και βασίζεται σ’ αυτήν, αποτελεί γνώση που εν δυνάμει ανήκει σ’ όλη την κοινωνία. Κάθε μέσο μετάδοσης της από τον έναν στον άλλο, από τη μια κοινότητα στην άλλη, απ’ το ένα έθνος στο άλλο, είναι θεμιτό, στο βαθμό που η κατοχή της ή η μετάδοσή της δεν μπορεί να δημιουργήσει μια νέα κλίκα προνομίων αλλά να αναπτύξει με ένα ξεχωριστό τρόπο την κάθε διαφορετική συλλογική (εθνική, κοινοτική, κλπ.) ή προσωπική συγκρότηση. Κάθε ομάδα, ιερατείο, επιστημονικό επιτελείο, που δεν θέτει τη γνώση στην κοινωνία αποτελεί ένα αντικοινωνικό εργαλείο αναπαραγωγής προνομίων και ρόλων εξουσίας.

Η ελευθεριακή εκπαίδευση προσανατολίζεται στην κατάκτηση της γνώσης που δημιουργεί, αναπτύσσει και εξελίσσει την ανθρώπινη οργάνωση, που απαλλάσσει ολοένα και περισσότερο τα μέλη της από το σωματικό μόχθο, που ανακαλύπτει εκ νέου ή ανανεώνει τη σχέση ισορροπίας κοινωνίας και φύσης, που εξελίσσει τις ανθρώπινες σχέσεις σε πεδία ισότητας.

Απέναντι στον κατακερματισμό της γνώσης που βιώνουμε σαν την αποδόμησή της σε «πληροφορίες» που δεν μπορούν να συσχετιστούν, η ζωντανή ελευθερία της κοινότητας συνθέτει τις πολλαπλές εμπειρίες ξαναδίνοντας ζωή στο δέντρο της γνώσης. Η σύγχρονη εκδοχή του διαρκούς κομματιάσματος σε τομείς με βάση τις διαρκώς νέες αναγκαιότητες του καπιταλιστικού συστήματος, προάγει την απόλυτη εξειδίκευση. Η γνώση μπορεί να γίνει υποχείριο του συστήματος εκμετάλλευσης και κυριαρχίας εφόσον κάθε τομέας μπορεί να αναπαράγει ρόλους εξουσίας και να εγκαθιστά τεχνητές κοινωνικές ανάγκες, απόλυτα διαχειρίσιμες. Η πρόσκτηση της γνώσης πρέπει να είναι απεικόνιση της κοινωνικής ζωής που διέπεται από τις πρακτικές της αλληλεγγύης, της αλληλοβοήθειας, της καλοσύνης και της αγάπης. Επίσης κάθε γνωστικό αντικείμενο είναι απόλυτα εξαρτημένο από τα άλλα και όλα μαζί συνεισφέρουν για την ικανοποίηση των ριζικών αναγκών του ανθρώπινου είδους με σεβασμό στη φύση.

Ενάντια σε κάθε πολιτικό, θρησκευτικό, κοινωνικό δόγμα και παράδοση, η εκπαίδευση των ίσων, αναδεικνύει τις πραγματικές δυνατότητες του ανθρώπου και της κοινωνίας να αυτορρυθμίζεται. Η γνώση του σώματος, η γνώση της φύσης, η γνώση των συλλογικών δυνατοτήτων είναι ανεξάντλητη και ανοιχτή. Κάθε νέα κατάκτηση γνώσης μέσω της ελεύθερης αμφισβήτησης του υπάρχοντος δίνει τη δυνατότητα στα μέλη, να πειραματίζονται και να τεκμηριώνουν.

Κάθε άνθρωπος μπορεί να συνδιαμορφώνει σε αποκεντρωμένες κοινότητες και να σχεδιάζει τρόπους μετάδοσης, ανακάλυψης, εμπέδωσης και αμφισβήτησης των δεδομένων. Οι βιβλιοθήκες, τα μουσεία, τα εργαστήρια, ο δρόμος, η γειτονιά, ο αγρός, η φύση, η αγορά, το εργοστάσιο, η κατοικία, η συνέλευση, η περιήγηση, οι τέχνες αλλά και κάθε άλλο κοινωνικό ή φυσικό πεδίο αποτελεί μορφωτική πηγή που μπορεί να αντικαθιστά παράλληλα με την προσπάθεια για την ανατροπή της κατεστημένης κοινωνικής οργάνωσης την σχολειοποιημένη γνώση και τη, θέσει, αυταρχική δομή της κοινωνίας και των σχολείων της. Είναι η αναγκαία προϋπόθεση της κοινωνικής αυτομόρφωσης.

Η ελευθεριακή εκπαίδευση είναι βασικός στόχος ενός κινήματος που παλεύει για μια κοινωνία ισότητας, αλληλεγγύης και κοινωνικής δικαιοσύνης.

Δεν είναι μια υπόθεση του επέκεινα ή γενικώς του «μετά». Δεν είναι κάτι που θα έρθει μετά από τη «μεγάλη νύχτα», είναι αυτό που κερδίζεται -με αυτά ή με άλλα λόγια- ως χώρος και χρόνος ελευθερίας και δημιουργίας, σε ένα κόσμο που το ιερό και οι ολίγοι άρχουν.

Γεννιέται και ξαναγεννιέται από το κέλυφος του παλιού κόσμου. Ζει στις διεκδικήσεις του κοινωνικού κινήματος για τη διεύρυνση των ελευθεριών και της ισότητας, εκεί όπου τα παιδιά γίνονται συμμέτοχοι υπεύθυνοι σε δημοκρατικές κοινότητες ζωής, εκεί όπου δοκιμάζονται ατομικά και συλλογικά νέες συμπεριφορές ελευθερίας, όπου μικροί και μεγάλοι, διεκδικούν ένα κόσμο ισότητας και αλληλοσεβασμού, «μικρό» ή «μεγάλο». Γεννιέται και ζει σε σημερινές προσπάθειες μέσα στα όποια εκπαιδευτικά ιδρύματα που όχι μόνο αμφισβητούν αλλά πειραματίζονται, παράγουν σκέψη, κερδίζουν χώρους παιδείας. Είναι παντού όπου άνθρωποι δημιουργούν κοινωνίες μέσα στην κοινωνία όπου η κοινότητα είναι το υπέρτερο αγαθό και η ισότητα είναι η αλήθεια και ζητούμενο.

Το παιδί

Το παιδί είναι μια ξεχωριστή περίπτωση ανθρώπινου πλάσματος. Είναι ενάντια σε κάθε κανόνα και σε κάθε συνθήκη, ιεραρχική ή επαναστατική, και δείχνει πάντα το δρόμο για τις απέραντες δυνάμεις μας να νιώσουμε τον κόσμο μέσα στον κόσμο. Είναι ένα άγνωστο σύμπαν με ξεχωριστές ανάγκες που πρέπει να ικανοποιούνται. Όλα τα ερωτηματικά που μπορεί να γεννιόνται δεν μπορούν να απαντηθούν ούτε με θεολογικά αξιώματα ούτε με επιστημονικές βεβαιότητες. Και οι δυο αυτοί παράγοντες έχουν επιφέρει ένα τεράστιο αδιέξοδο στα παιδιά και κατά συνέπεια σ’ όλη την ταξική ιεραρχημένη κοινωνία που αναπαράγει διαρκώς τον εαυτό της έχοντας ως στήριγμα είτε τον επιστημονισμό είτε την οιαδήποτε θεολογική ρητορεία.

Ο κόσμος των ενηλίκων οφείλει να στηρίζει τις κοινότητες των παιδιών χωρίς να επεμβαίνει στον ιδιαίτερο ψυχισμό τους, έχοντας το ρόλο του εμψυχωτή επικουρικά γι’ αυτό που θέλουν να εκφράσουν είτε μέσω του σώματος, είτε μέσω της ψυχής. Οι όποιες κατακτήσεις για την τεκμηρίωση της ύπαρξης της παιδικής ηλικίας, που συνοδεύονταν και από κοινωνικές αλλαγές στην παραγωγή και στα ήθη, δεν μπορούν να μπαίνουν μέσα σ’ ένα κλειστό σύστημα κοινωνικών σχέσεων, αναπαραγωγής της ιεραρχίας και προσκόλλησης στο πρότυπο του ανταγωνιστικού κόσμου. Πρέπει να απεμπλακούν από αυτόν τον κυκεώνα προλήψεων, προκαταλήψεων και βεβαιοτήτων και να εξελίσσονται σε προσπάθειες έρευνας, αμφισβήτησης και επαναδιαπραγμάτευσης. Σ’ αυτό θα βοηθήσουν όλες αυτές οι δομές που απελευθερώνουν την εργασία, που προσεγγίζουν την υγεία, που αποκεντρώνουν την κοινωνία, που εξισώνουν το δικαίωμα της συμμετοχής όλων στις αποφάσεις. Η κοινότητα θα μπορεί να στηρίζει την κοινότητα των παιδιών δίπλα στους συνεργαζόμενους φυσικούς γονείς.

Η οικογένεια, σε μια δυναμική εξέλιξης της κοινωνίας προς τη χειραφέτηση, δεν μπορεί να διαιωνίζεται έχοντας τους ίδιους ρόλους. Η ανεκτίμητη προσφορά της στην υπόθεση της αλληλεγγύης, της συναισθηματικής κάλυψης, της επιβεβαίωσης της ύπαρξης πρέπει να συνεχιστεί όχι με τη μετάλλαξή της σε ένα φουτουριστικό και εφιαλτικό αναπαραγωγικό ρόλο αλλά στην εν δυνάμει διάχυσή της μέσα στην κοινότητα. Τα παιδιά, όπως και οι φυσικοί γονείς έχουν τη δυνατότητα να προσεταιρίζονται νέες σχέσεις μακριά και πέρα από σχέσεις ιδιοκτησίας του ενός από τον άλλον. Είναι τα ξεχωριστά μέλη που η κοινότητα μαζί με τους φυσικούς τους γονείς υπερασπίζεται τις ανάγκες τους και το δικό τους ξεχωριστό κόσμο. Δεν ανήκουν σε κανέναν.

Γιώργος Κυριακού 

ΠηγήIMG_20170527_161422

Posted in Παιδεία | Tagged , , , , | 1 σχόλιο

1ο επιστημονικό συνέδριο για τα Κοινά και την Κοινωνική κι Αλληλέγγυα Οικονομία

Πολύ ενδιαφέροντα πράγματα στο afisa-final«1ο επιστημονικό συνέδριο για τα Κοινά και την Κοινωνική κι Αλληλέγγυα Οικονομία»  4 μέρες , 17 συνεδρίες (θεματικές ενότητες εισηγήσεων) ,περισσότερες από 50 εισηγήσεις. Ελεύθερη πρόσβαση στο κοινό, κάτι που επέτρεψε και σε μη ακαδημαϊκούς να παρακολουθήσουν.

Οι εισηγήσεις αφορούσαν πολλά διαφορετικά πεδία και προσεγγίσεις, γύρω από τις έννοιες των κοινών και της Κ.Α.Ο. (παραδείγματα εγχειρημάτων, μεθοδολογία, ιστορική σύνδεση, θεωρητικό υπόβαθρο – κριτικά θεωρητικά εργαλεία, προεικόνιση κοινωνικού μετασχηματισμού, δυνατότητες, χωροταξία, πόροι κ.α. ).  Εδώ το πρόγραμμα μαζί με περιλήψεις των εισηγήσεων.

Ακολουθεί μια πρόχειρη ανταπόκριση από τέσσερις συνεδρίες:

Την πρώτη μέρα τρεις εισηγήσεις – κουβέντες για τις «Μορφές οργάνωσης, από το παρελθόν στο μέλλον (κολεκτίβες, οικογενειακή μικροϊδιοκτησία, ομότιμα δίκτυα)»:
Λουκιανός Χασιώτης,
Το εγχείρημα της κολεκτιβοποίησης στην Ισπανία του εμφυλίου πολέμου: ιστοριογραφικές προσεγγίσεις
Γιώργος Λιερός
Η οικογενειακή μικροϊδιοκτησία και τα κοινά
Πέτρος Πετρίδης
Δώρο, δωρεάν εργασία και πνευματική ιδιοκτησία: Οι περιπτώσεις των ομότιμων δικτύων και των μαζικών διαδικτυακών παιχνιδιών

Η πρώτη εισήγηση ήταν ιστορικού χαρακτήρα (αναφορά στις κολλεκτίβες επί ισπανικού εμφυλίου). Έγινε αναφορά στις διαφορετικές εκδοχές της, και τις αντιφάσεις στη διαδικασία κολλεκτιβοποίησης στις διάφορες περιοχές της Ισπανίας κ.α. (για τις διαφορετικές περιπτώσεις αποδοχής ή όχι της λογικής των απαλλοτριώσεων στην ύπαιθρο κ.α.) Μια κατάσταση που πάτησε στην παράδοση και της αυτοδιαχείρισης και του αναρχοσυνδικαλισμού και του κοινοτισμού. Συγκράτησα πως ουσιαστικά: 1. Η κολλεκτιβοποίηση σε πολλές περιπτώσεις οδήγησε και σε εκσυγχρονισμό και σε αύξηση της παραγωγής, 2. πολλές φορές κατέληγαν σε εργατικό καπιταλισμό και σε άλλα φαινόμενα μερικού ή σημαντικού εκφυλισμού. αλλά 3. και η ενσωμάτωση των πολιτικών σκοπών της δεν ήταν πάντοτε μαζική, ούτε ομοιογενής από τα μέλη που συμμετείχαν. Περίληψη της εισήγησης. Ο Λουκάς Χασιώτης είναι επίκουρος καθηγητής ιστορίας – στο Α.Π.Θ.

Ακόμη περισσότερο με κέντρισαν οι άλλες δύο. Ο μεν Λιερός (βλέπε «Κοινά, κοινότητες, κοινοκτημοσύνη και κομμουνισμός: Από τον κόσμο των κοινών στον κοινό κόσμο» 2016 κ.α.) έχει πολύ ζωντανό λόγο με έμφαση στα παραδείγματα των Κοινών που «τρέχουν» σήμερα και στις προοπτικές τους. Έβαλε ζητήματα προβληματισμού μέσα από ζωηρή τόσο εννοιολόγηση (στηριγμένη θεωρητικά πολλές φορές στο σχετικό εννοιολογικό πλαισιο του Δημήτρη Κωτσάκη και τα εργαλεία της Άρεντ, ανάμεσα σε άλλα), όσο και τρόπο/ύφος που αφηγείται. Έτσι καταλήξαμε να μιλάμε για τη διαφορά του Προσωπικού από το Ιδιωτικό. («κόσμος – ιδιοκτησία του Είναι», αν μπορούμε να το πούμε έτσι, σε αντιδιαστολή με τον «κόσμο – ιδιοκτησία του Έχειν»). πχ ο πολεμιστής (κατ)έχει το τόξο παραδοσιακά,το οποίο τον χαρακτηρίζει, είναι συνέχεια του, κι αυτό δεν πωλείτα, ανταλλάσσεται κτλ είναι στοιχείο του «είναι» του. Επίσης στην ίδια εισήγηση μιλήσαμε για τη λογική του Δώρου διαχρονικά, ακόμη και σε κοινότητες με έντονες αντιθέσεις και συγκρουόμενα συμφέροντα μεταξύ των μελών τους κ.α. (πχ ο δωρισμός των μεταναστών σε νησιώτικες κοινότητες της ελλάδας απαντάται σε πολλά μέρη του κόσμου, και δημιουργεί ένα άτυπο ανταγωνισμό Δωρεάς, πάνω στην οποία στηρίζουν πολλα αυτές οι κοινότητες). Περίληψη της εισήγησης. Ο Γιώργος Λιερός είναι κτηνίατρος και συγγραφέας

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα η εισήγηση του Πέτρου Πετρίδη για τα ομότιμα δίκτυα διαμοιρασμού αρχείων (P2P- όπως τα bitTorrent πχ pirate bay κ.α.) και τις μαζικές κοινότητες παικτών και φαν των online multiplayer games. Όπου ενώ τα πρώτα είναι φύση οριζόντια, εντούτοις πολλές φορές καταλήγουν να κυριαρχούν σε αυτά μορφές κλειστότητας (register, ελιτ εντός τους, κι ο μηχανισμός της αναλογίας που οδηγεί σε καταστάσεις σπάνεις εξαιτίας των περιορισμένων πόρων), κι αντίστροφα στα online games όπου κατά κανόνα ανήκουν σε εταιρίες, με σκληρό κοπιράιτ και αναπτύσσεται ο δημιουργικός καπιταλισμός (παράγεται οικονομική αξία από την ψηφιακή εργασία των παικτών η οποία καρπώνεται από τις εταιρίες), δημιουργούνται διάφορες δυνάμεις (ας το πούμε «ανοιχτότητας») όπου οι χρήστες «καρπώνονται» κοινωνικοποιώντας διάφορες διεργασίες τον κώδικα των εταιριών (πχ πειρατική εξόρυξη δεδομένων – data mining, παιχνίδια παράγωγα των αρχικών επίσημων παιχνιδιών τν εταιριών που φτιάχνουν οι χρήστες, πειρατικοί servers, ‘μαύρη’ πραγματική οικονομία που γεννιέται μέσω των παιχνιδιών κοκ). Εδώ η περίληψη της εισήγησης «δώρο, δωρεάν εργασία και πνευματική ιδιοκτησία: οι περιπτώσεις των ομότιμων δικτύων και των μαζικών διαδικτυακών παιχνιδιών». Ο Πέτρος Πετρίδης είναι διδάκτορας κοινωνικής ανθρωπολογίας στην Πάντειο

Το Σάββατο στην ενδέκατη συνεδρία σχετικά με: «ΚΑΟ, κοινά και χώρος (1): Γειτονιές, ανοικτοί χώροι και αυτοδιαχείριση, κοινές λειτουργίες, τόπος, κοινότητα»
Γιώργος Χατζηνάκος
Αστικά Πειράματα σε Καιρούς Κρίσης: Το Παράδειγμα της ‘Γειτονιάς’ Σβώλου, Θεσσαλονίκη
Πασχάλης Αρβανιτίδης, Φωτεινή Νασιώκα
Αστικοί ανοιχτοί χώροι και αυτοδιαχείριση στην Ελλάδα
Ιορδάνης Στυλίδης
Ένα οικοδομικό τετράγωνο
Γιώργος Γριτζάς, Ειρήνη Τζέκου
Τόπος, κοινότητα και δικτύωση στη συζήτηση για τους εναλλακτικούς οικονομικούς και πολιτικούς χώρους και τις οικονομίες της κοινότητας
Ο Γιώργος Χατζηνάκος (λέκτορας κοινωνιολογίας) παρουσίασε κι έκανε αποτίμηση της συλλογικότητας – εγχείρημα «Γειτονιά της Σβώλου» στην οποία είναι βασικό μέλος κι η οποία ξεκίνησε το 2014 ως ένας συλλογικό γεύμα στο πεζοδρόμιο στην ομώνυμη οδό, στο κέντρο της Θεσ/νικης που συμμετείχαν μερικές δεκάδες άτομα. Από την επιτυχία και τις πολλές θετικές επιδράσεις στη γειτονιά δυνάμωσαν, την επόμενη χρονιά έγινε παρέλαση με συμμετοχή κι άλλων ομάδων της πόλης, εκτός από το δείπνο, για να φτάσει το 2016 σε συμμετοχή 5 χιλιάδων ατόμων. Η επιτυχία του εγχειρήματος πέρα από την εκθετική αύξηση των συμμετεχόντων στο «δείπνο της άνοιξης» και τις παράλληλες εκδηλώσεις, συνίσταται μεταξύ άλλων στη σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ των γειτόνων και στο ότι έχει γίνει σημείο αναφοράς για περισσότερες δράσεις πέρα από το δείπνο, όπως πρόσφατα με το κάλεσμα για το εργαστήρι συμμετοχικού σχεδιασμού για ένα πάρκο τσέπης. Από την άλλη η λογική της ανάθεσης είναι κάτι που παραμένει κυρίαρχο και όσοι συμμετέχουν ενεργά είναι ελάχιστοι, οι νέοι ηλικιακά είναι επίσης λίγοι, ενώ ερωτήματα παραμένουν για την εξέλιξη του εγχειρήματος η σχέση του με το δήμο και φορείς της αγοράς και άλλους φορείς (ερωτήματα που προσεγγίστηκαν από διαφορετικές οπτικές γενικότερα στο συνέδριο)

Η Φωτεινή Νασιώκα (υποψ. διδάκτωρας οικονομολόγος Θεσσαλίας) παρουσίασε την έρευνα για τα εγχειρήματα αυτοδιαχείρισης σε αστικούς ανοιχτούς χώρους: ένα από τα τυπικά παραδείγματα της «τραγωδίας των κοινών» αποτελούν οι εγκαταλελειμμένες ή ανεκμετάλλευτες εκτάσεις δημόσιας αστικής ή περιαστικής γης, Οι εκτάσεις αυτές διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ποιότητα ζωής των πόλεων, ωστόσο οι παραδοσιακές λύσεις της δημόσιας διαχείρισης ή της ιδιωτικοποίησης αποτυγχάνουν, οι πρώτες λόγω έλλειψης δημόσιων πόρων και οι δεύτερες λόγω χαμηλής επενδυτικής αξίας και ασαφών ή δυσεπίλυτων περιουσιακών δικαιωμάτων. Η δημιουργία αυτοδιαχειριζόμενων πάρκων και αγρών στις εκτάσεις αυτές αποτελεί την αποδοτικότερη ίσως λύση για την διαχείρισή τους και την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών, οικονομικών και κοινωνικών προκλήσεων που δέχονται οι σύγχρονες πόλεις. Η μελέτη (στα πλαίσια διδακτορικής διατριβής) μελετά τις βέλτιστες πρακτικές, με μελέτες περίπτωσης συγκεκριμένων εγχειρημάτων: το αυτοδιαχειριζόμενο Πάρκο Ναυαρίνου, η ομάδα Περιαστικών Καλλιεργειών Θεσσαλονίκης (ΠΕΡ.ΚΑ.), οι Αγρόσχολοι Βριλησσού, ο Αυτοδιαχειριζόμενος Αγρός στο Ελληνικό, το Περιβόλι της Νίκαιας,  κ.ά.,
Ο Ιορδάνης Στυλίδης (αναπλ. καθηγητής αρχιτεκτονικής Θεσσαλίας) παρουσίασε μια ιδέα – βιβλίο «το οικοδομικό τετράγωνο», ένα βιβλίο με πολλούς υπότιτλους, που περιέχει ιδέες εφαρμογής των κοινών και της αλληλεγγύης σε ένα οικοδομικό τετράγωνο, ή στα ισοδύναμά του σε μη αστικές περιοχές. Μια απόπειρα* ακριβούς κοστολόγησης του εγχειρήματος και ό,τι απαιτεί: οι κάτοικοι οργανώνονται μέσα από τρεις κύκλους συμμετοχής των 10, 100 και 200 ευρώ (για τις βασικές υποδομές, τη σίτιση και στη μεγάλη εικόνα για κάλυψη ακόμη περισσότερων αναγκών). Το βιβλίο δεν παρουσιάστηκε επαρκώς. η περίληψή του εδώ

Ο Γιώργος Γρίτζας, «ψυχή» του συνεδρίου (επικ. καθηγητής στο χωροταξίας απθ) έκανε μια  κατατοπιστική παρουσίαση του θεωρητικού υπόβαθρου. Η συνομιλία μεταξύ της στρουκτουραλιστικής και μεταστρουκτουραλιστικής θεωρητικής παράδοσης, στα πεδία της ανθρωπολογίας/γεωγραφίας είναι που επηρεάζουν την κουβέντα γύρω από τα κοινά και την ΚΑΟ και τα αναλυτικά εργαλεία που χρησιμοποιούνται. Σύμφωνα με τη μεν πρώτη, κάθε επιχείρημα «εναλλακτικής» οικονομίας εντός του καπιταλισμού είναι καταδικασμένο να αποτύχει. Από την άλλοι μεταστρουκτουραλιστές, με κυρίαρχη αναφορά την Gibson-Graham θεωρούν ότι αυτό δεν ισχύει. Δίνουν έμφαση στο «τι είναι δυνατό» κι όχι «τι είναι πιθανό», χωρίς να κάνουν εκ των προτέρων αξιολογήσεις. Έτσι, η έννοια της ελπίδας αποκτά κεντρική σημασία, αφού κάτι που έχει έστω και μικρή κατ’ εκτίμηση πιθανότητα αξίζει να επιδιωχθεί, εφόσον είναι δυνατό να συμβεί. Επίσης, αναφορά στην Judith Butler, που με η επιτελεστικότητα που εισάγει (η επαναλαμβανόμενη πρακτική μέσω της οποίας ο λόγος παράγει τα αποτελέσματα που ονομάζει!) μπορεί να χει ευεργετική επίδραση (εφόσον θεωρήσουμε ότι οι ταυτότητες είναι δυναμικές, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με τη θεώρηση του Φουκώ). Έγινε αναφορά στην έννοια της κοινότητας, και σε παραδείγματα όπου άνθρωποι εκτός κοινότητας, ενισχύουν τις κοινότητες από τις οποίες προέρχονται. Λαμβάνοντας υπόψη ότι για να συμβεί κάτι, θα πρέπει πρώτα να το επιθυμήσεις (lacan), τι είναι αυτό το οποίο μπορεί να συγκροτεί σε σώμα κοινότητας κάποιον σήμερα που φεύγει και εργάζεται πχ στο εξωτερικό; Επίσης, αναφορές στα εργαλεία – πολιτικές της έρευνας για τη συγκρότηση των οικονομιών της κοινότητας που εισάγει η Gibson-Graham. Τονίζει τη σημασία της συμμετοχής των ακαδημαϊκών μέσω της έρευνας δράσης στην οικοδόμηση των οικονομιών της κοινότητας. Αξίζει να σημειωθεί ο ισχυρισμός της Gibson-Graham πως ενώ τα εναλλακτικά εγχειρήματα είναι γνωστά από προηγούμενες δεκαετίες, χωρίς όμως να έχουν αποτελέσει τη βάση για έναν κοινωνικό μετασχηματισμό,σήμερα αυτό που πλέον έχει αλλάξει είναι η «η πραγματική και δυνητική σχέση … [των ερευνητών] με ό,τι συμβαίνει “από τα κάτω”». Οι τρεις πολιτικές που προτείνονται είναι (Gibson-Graham, 2006 β: x):
• η πολιτική της γλώσσας, που έχει στόχο την ανάπτυξη ενός πλουσιότερου λόγου για την τοπική οικονομία και την ανάδειξη των ήδη υφιστάμενων ποικίλων οικονομικών δυνατοτήτων.
• η πολιτική του υποκειμένου, που αφορά «την καλλιέργεια του εαυτού μας και των άλλων ως υποκειμένων της μη καπιταλιστικής ανάπτυξης»,
• η πολιτική συλλογικής δράσης, που αφορά «τη συνεργατική εργασία για να δημιουργηθούν εναλλακτικά εγχειρήματα και εναλλακτικοί χώροι». Η πολιτική της συλλογικής δράσης βασίζεται στο ότι προσερχόμαστε κενοί στη συγκρότηση των κοινοτήτων μιας νέας οικονομικής πραγματικότητας. Κι όταν λέμε κενοί, χωρίς εκ των προτέρων έτοιμες απαντήσεις αλλά με σκοπό να απαντηθούν ερωτήματα που συνθέτουν τη νέα πραγματικότητα όπως: Ποιες είναι οι ανάγκες μας και με ποιον τρόπο μπορούμε να τις καλύψουμε; Τι θα κάνουμε με το πλεόνασμα που προκύπτει μετά την κάλυψη των αναγκών μας; Πώς και πού θα το συγκεντρώνουμε και πώς θα το μοιράζουμε ή γενικότερα θα το διαθέτουμε; Ποιους πόρους διαθέτουμε; Πώς θέλουμε να τους καταναλώνουμε; Ποια είναι τα κοινά μας αγαθά; Πώς πρέπει να τα ανανεώνουμε, να τα συντηρούμε και να τα επεκτείνουμε; Τα ερωτήματα αυτά απαντώνται μέσω μιας «δημοκρατικής διαβούλευσης».  Περισσότερα στην περίληψη, αλλά και στο βιβλίο των Γρίτζα – Καβουλάκου που διατίθεται δωρεάν «εναλλακτικοί οικονομικοί και πολιτικοί χώροι»
Ακολούθησε η 12η συνεδρία, σχετικά με: «ΚΑΟ, Κοινά και κοινωνικός μετασχηματισμός (1): Αφηγήσεις, προαπεικόνιση, αξία, εμπόδια και αντιφάσεις»

Γιάννης Ζαϊμάκης
Λόγος περί κρίσης, αυτονομίας και ‘κοινών’ σε αφηγήσεις μελών της αλληλέγγυας οικονομίας
Κώστας Γαλανόπουλος
O συνεργατισμός ως προαπεικόνιση και παράδειγμα. Δυνατότητες για μια μη αυταρχική διαφυγή στις θεωρίες του κοινωνικού μετασχηματισμού
Antonios Broumas
Value Circulation and Value Pooling within and beyond the Commons
Ευάγγελος Παπαδημητρόπουλος
Για τα εμπόδια και τις αντιφάσεις των Κοινών

Ο Γιάννης Ζαϊμάκης (καθηγητής κοινωνιολογίας, Κρήτη) μας μίλησε μεταξύ άλλων για την αμφισημία ανάμεσα στην ιδεολογική καθαρότητα και στη σύγκλιση σε ευρύτερους κοινωνικούς αγώνες (μαζί με το πρεκαριάτο) προάσπισης των κοινών -αλλά και των δημόσιων αγαθών- ενάντια στις περιφράξεις των κοινών από την αγορά. Επίσης στο αν τα εγχειρήματα και το κίνημα των κοινών θα εντάξει ή αντισταθεί στο «χέρι φιλίας» του ευέλικτου καπιταλισμού και στις αλληλέγγυες πρακτικές και μορφές αυτοοργάνωσης που αυτό προάγει (κι έτσι ενσωματώνει..). Μελέτη κριτικής ανάλυσης λόγου που καταλήγει πως «μολονότι οι πολιτικές των κοινών και της αλληλέγγυας οικονομίας έχουν απώτερο στόχο ευρύτερους κοινωνικούς μετασχηματισμούς, στην πράξη δεν έχουν την ανάπτυξη και το μέγεθος που απαιτείται για να αποτελέσουν, με όρους του De Angelis (2013) ένα ανάχωμα στα αποτελέσματα της κρίσης και να προσφέρουν πραγματικά εναλλακτικές στην πλειοψηφία των ανθρώπων. Περίληψη εδώ
Ο Κώστας Γαλανόπουλος (υποψ. διδάκτορας πολιτικών επιστημών Πάντειου) αναφέρθηκε στην «αυταρχική αναδίπλωση» και τόνισε πως η συνέπεια «μέσων και σκοπών» είναι απαραίτητη όταν θέλεις να χτίσεις ανταγωνιστικά στην αυταρχική επιβολή και την καθολική ρύθμιση εγχειρήματα. Εγχειρήματα πράξης που να αποτελούν προεικόνιση ενός κοινωνικού μετασχηματισμού. Τα εγχειρήματα αυτά είναι παραδείγματα εξισωτικών αλληλέγγυων πυρήνων (με 3πλη δράση..) ++ μεταστατικών .. ++ Περίληψη
Ο Αντώνης Μπρούμας (διδακτορικός ερευνητής, Westminster, London) παρουσίασε στην αγγλική, αλλά δεν πτοηθήκαμε 🙂 (υπήρξαν κι άλλες εισηγήσεις στην αγγλική και λογικό, παρότι κάποιους μας δυσκόλεψε σημαντικά αυτό το γεγονός).
Η συνεδρία έκλεισε με τον Ευάγγελο Παπαδημητρόπουλο που μας μίλησε σχετικά με τις αντιφάσεις των κοινών.
Η τελευταία συνεδρία που παρακολούθησα (14η) ήταν σχετικά με  «ΚΑΟ, Κοινά και κοινωνικός μετασχηματισμός (2): Στρατηγική, Δυναμική, Ετερότητα, Μετα-καπιταλιστικά οράματα»
Κιουπκιολής Αλέξανδρος
Τα «κοινά» ως πρόταση κοινωνικού μετασχηματισμού: το πολιτικό έλλειμμα και η μετα-ηγεμονική στρατηγική
Θοδωρής Καρυώτης
Μέσα, ενάντια και πέρα από το κράτος και την αγορά: τα κοινά ως μετασχηματιστική δύναμη         Κάρολος Ιωσήφ Καβουλάκος
Η ετερότητα των εναλλακτικών ανταλλακτικών δικτύων: Η περίπτωση της Ελλάδας
Λίλα Λεοντίδου
Τα Κοινά και η Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία ως προάγγελοι μιας μετα-καπιταλιστικής Γεωγραφίας

ο Αλέξανδρος Κιουπκιολής …. +++
σημαντική η παρουσίαση του Θόδωρου Καρυώτη +++

Κάρολος Ιωσήφ Καβουλάκος …++++

Λίλα Λεοντίδου  ….+++

Μέσα από αυτές τις συνεδρίες προβληματισμοί και σημεία αναφοράς που τέθηκαν περισσότερο από μία φορά είναι μεταξύ άλλων:
– το αν τα εγχειρήματα εντός του καπιταλισμού είναι δυνατό να αποσκοπούν στον κοινωνικό μετασχηματισμό κι αν ναι, είναι δυνατό αυτό να είναι αυτοσκοπός τους;
– από την άλλη, το κρίσιμο ερώτημα, το οποίο ανάγεται στις παραδοσιακές μαρξιστικές θεωρήσεις έναντι άλλων σύγχρονων προσεγγίσεων: αν είναι δυνατό εγχειρήματα που προάγουν τα κοινά, το διαμοιρασμό, και τις σχέσεις αλληλεγγύης να λειτουργήσουν εντός του καπιταλισμού χωρίς αργά ή γρήγορα να ενσωματωθούν στις κυρίαρχες αρχές της αγοράς
– σε θεωρητικό επίπεδο οι θεωρητικές παραδόσεις του στρουκτουραλισμού και μετασκρουκτουραλισμού, οι ορισμοί της Elin Ostrom, οι αναφορές στους De Angelis, Gibson-Graham, …
– αξία χρήσης vs αξία …  Είναι δυνατόν το εμπόρευμα (παραγωγή προϊόντων) να αποτελεί κομμάτι των κοινών, και να μην ενσωματώνεται σταδιακά ή άμεσα στον καπιταλισμό;

απόσπασμα από Λιερό:
΄»η ισχυρή, εκτεταμένη και σε μεγάλο ιστορικό βάθος παρουσία της οικογενειακής μικροϊδιοκτησίας στην Ελλάδα αποτέλεσε μια από τις προϋποθέσεις των «Κοινών». Από την άλλη μεριά, η σημερινή «τραγωδία των κοινών» έχει βαρύτατες συνέπειες ως προς την επιβίωση των οικογενειακών μικροϊδιοκτησιών. Πουθενά δεν βρίσκουμε μια καθαρά ατομική ή ολοκληρωτικά κοινοτική ιδιοκτησία. Όμως, στις κοινωνίες με καθεστώς κοινοκτημοσύνης είναι ακριβώς τα αντικείμενα που αποτελούν ατομική «ιδιοκτησία» αυτά που μένουν έξω από τις σχέσεις ανταλλαγής ή μοιράσματος, ή υπεισέρχονται σε αυτές τις σχέσεις με πολλούς περιορισμούς. Αντίθετα, με την επικράτηση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας με την έννοια της πλήρους κυριότητας, δηλαδή του δικαιώματος που παρέχει στον δικαιούχο άμεση, απόλυτη και καθολική εξουσία πάνω στο πράγμα, αυτοί οι περιορισμοί αίρονται και ο άνθρωπος μπορεί ελεύθερα να διαθέσει στην αγορά τη γη, το σπίτι, τα εργαλεία του. Ο άνθρωπος πλέον, ως ιδιοκτήτης του εαυτού του, δεν Είναι οι ικανότητές του, Έχει τις ικανότητές του και μπορεί ελεύθερα να τις διαθέτει στην αγορά.
Η πρωταρχική συσσώρευση, με την ίδια κίνηση, αποστερεί τον άνθρωπο τόσο από την κοινοτική όσο και από την οικογενειακή ιδιοκτησία. Σήμερα, στην Ελλάδα, η αλλοτρίωση των κοινών αγαθών αφενός και των οικογενειακών περιουσιών αφετέρου (ιδιωτικοποιήσεις αλλά και πλειστηριασμοί, κατασχέσεις, εξοντωτική φορολόγηση στα όρια της δήμευσης) αποτελούν μέρη της ίδιας διαδικασίας. Ένα πλατύ και με πλειοψηφικά χαρακτηριστικά κίνημα εναντίον των νέων περιφράξεων που έχουν δρομολογηθεί στη χώρα μας, δεν μπορεί να υπάρξει παρά μόνο μέσα από την αναδημιουργία αυτού του δεσμού ανάμεσα στις οικογενειακές μικροϊδιοκτησίες και τα κοινά»
Ανταπόκριση για τη Βιομόνοια: Αλέξανδρος Καρυπίδης
Posted in Κοινωνική οικολογία, Οικοκοινότητες, Οικονομία, Ομότιμα δίκτυα, ανταλλακτική οικονομία | Tagged , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Οφέλη από την αυτό-κατευθυνόμενη μάθηση

cropped-gnosi.jpg

Οι γονείς των οποίων τα παιδιά κάνουν τη μετάβαση στην αυτό-κατευθυνόμενη μάθηση παρατηρούν συχνά ότι αυτό είναι κάτι περισσότερο από μια νέα προσέγγιση στην εκπαίδευση, είναι ένας νέος τρόπος ζωής. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η αυτοκατευθυνόμενη μάθηση αντανακλά την πεποίθηση ότι οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα να ζήσουν τη ζωή τους και να ακολουθήσουν τα δικά τους μονοπάτια – να «επιδιώξουν την ευτυχία» με τους δικούς τους τρόπους, εφόσον δεν παρεμβαίνουν στα δικαιώματα των άλλων να κάνουν το ίδιο. Η αυτό-κατευθυνόμενη μάθηση μιλά για τη δημιουργία μιας συλλογικής κουλτούρας, στην οποία οι ατομικές ελευθερίες αξιολογούνται και ασκούνται με συνεργειακούς τρόπους που υποστηρίζουν την «ελευθερία και τη δικαιοσύνη για όλους». Βασίζεται στην υπόθεση ότι εμείς, ως άτομα, θα ωφεληθούμε περισσότερο από το μοίρασμα της γνώσης και όχι από την συσσωρευσή της. Είναι μια φιλοσοφία κερδοφόρα. Μερικά από τα σημαντικότερα οφέλη της αυτό-κατευθυνόμενης μάθησης είναι τα εξής:

Η αυτό-κατευθυνόμενη μάθηση προάγει τη φυσική ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης, της πρωτοβουλίας, της επιμονής και της ικανοποίησης από τη ζωή. Ενώ δεν ελέγχουμε τελικά τη ζωή μας (εξαιτίας πολλών εξωτερικών παραγόντων που μας επηρεάζουν όλους, συμπεριλαμβανομένων των γονιδίων στις περιβαλλοντικές συνθήκες), είμαστε υπεύθυνοι για τη δική μας ζωή. Είμαστε υπεύθυνοι για να κάνουμε τις επιλογές που βοηθούν να δημιουργήσουμε τα δικά μας μονοπάτια, σίγουρα μόλις ενηλικιωθούμε. Η αυτό-κατευθυνόμενη μάθηση αυξάνει σε μεγάλο βαθμό την ικανότητα ενός ατόμου να κάνει καλές, έξυπνες, αυτο-επιβεβαιωτικές επιλογές σε κάθε κρισιμη περίσταση. Όσο περισσότερη εξασκούν οι άνθρωποι τη λήψη των δικών τους αποφάσεων – με την ανάγνωση των δικών τους ιδεών, συναισθημάτων, θέσεων και αναγκών και τη ζύγιση τους με τις διαθέσιμες επιλογές – όταν είναι νέοι, τόσο πιο πιθανό είναι να γίνουν ώριμοι, λογικοί, υγιείς και συμπονετικοί ενήλικες.

Η αυτό-κατευθυνόμενη μάθηση μειώνει την πιθανότητα τα παιδιά να υποφέρουν από τα δια βίου τραύματα που συνήθως παράγονται από την καταναγκαστική εκπαίδευση. Αυτό δεν σημαίνει ότι κανένας δεν θα πει ποτέ τίποτα αποθαρρυντικό για αυτούς, να τα αποκαλέσει χαζά ή να τα χαρακτηρίσει ανίκανοι με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Υποστηρίζει, ωστόσο, ότι δεν θα βιώσουν συστημική ενίσχυση τέτοιων αρνητικών μηνυμάτων, όπως η τοποθέτηση σε μια χαμηλότερου επιπέδου ομάδα ανάγνωσης στην πρώτη τάξη, επειδή δεν βρίσκονται στο ίδιο χρονοδιάγραμμα με τους φίλους τους ή να χαρακτηριστούν «νωθρά» ή τεμπέλικα επειδή προτιμούν το δικό τους μονοπάτι σε σχέση με αυτό που διαθέτουν οι σχολικές αρχές. Στο βιβλίο «Πώς αποτυγχάνουν τα παιδιά», ο John Holt έγραψε: «Το σχολείο είναι ένας τόπος όπου τα παιδιά μαθαίνουν να νιώθουν χαζά». Αυτό ισχύει και για πολλούς νέους που τα σχολεία θεωρούν «νικητές» λόγω των υψηλών βαθμών τους. Όπως ο Holt, και αργότερα η Kirsten Olson (στο βιβλίο της «Πληγωμένα από το σχολείο»), έχουν τόσο περίτεχνα περιγραψει, οτι κανένας δεν είναι αδιαπέρατος από τον κρυφό φόβο ότι μπορεί να εκτεθέι ανά πάσα στιγμή ως «αποτυχία» όταν η επιτυχία συνδέεται με αυθαίρετες δοκιμασίες στα μέτρα που επινοήθηκαν από άλλους, όπως συμβαίνει στο σχολείο. Τέτοιες πληγές είναι ισόβιες ποινές . Μπορεί να προσπαθήσουμε να τις θάψουμε κάτω από πολλά χρόνια επιτυχημένων μετα-σχολικών εμπειριών, αλλά δεν εξαφανίζονται. Για πολλούς ανθρώπους, η μάχη για την αντιστάθμιση τέτοιων συναισθημάτων είναι μια συνεχόμενη εξάντληση. Σκεφτείτε πόσο ευτυχέστεροι και πιο επιτυχημένοι θα μπορούσαμε να είμαστε αν δεν έπρεπε να συνεχίσουμε να προσπαθούμε να αποδείξουμε ότι δεν είμαστε τα ανδρείκελα που μας οδήγησαν να φοβόμαστε ότι θα μπορούσαμε να είμαστε ή ότι είμαστε οι διανοητικά ανώτεροι όπως μας χαρακτήρισαν στο σχολείο. Πόσο καλύτεροι ακροατές και μαθητές θα μπορούσαμε να είμαστε αν δεν έπρεπε πάντα να υπερασπιζόμαστε τον εαυτό μας και να αποδείξουμε τις γνώσεις μας σε άλλους. Πόσο πιο ανοιχτοί και φιλοπερίεργοι θα μπορούσαμε να είμαστε – όπως ήμασταν όταν ήμασταν δύο ετών – αν η αυτοεκτίμησή μας δεν είχε ούτε θυσιαστεί ούτε ψευδώς ενισχυθεί για όλα αυτά τα χρόνια.

Η αυτό-κατευθυνόμενη μάθηση παρέχει ευκαιρίες να ακολουθήσουμε ένα πολύ μεγαλύτερο φάσμα ενδιαφερόντων από ό, τι είναι δυνατό σε ένα τυπικό σχολείο με το προκαθορισμένο πρόγραμμα σπουδών, το σταθερό χρονοδιάγραμμα και την αδυναμία να εξυπηρετήσει τις ανάγκες και τα ιδιάιτερα ενδιαφέρονταψ των ατόμων. Ακόμη και τα θέματα που εντάσσονται στο συνηθισμένο σχολικό πρόγραμμα μπορούν να διερευνηθούν σε μεγαλύτερο βάθος, και πιο ουσιαστικά, στην αυτοκατευθυνόμενη μάθηση – όπως η πραγματική ναυπήγηση και η πλεύση ενός σκάφους παρά η απλή ανάγνωση για το πώς το έκαναν άλλοι, ή αποτυπώνοντας το έδαφς και όχι απλώς υπολογίζοντας το εμβαδόν ενός πολυγώνου που παρουσιάζεται σε ένα φύλλο εργασίας. Και αν το σκάφος βυθιστεί, μπορεί κανείς να το επισκευάσει και να μάθει από το λάθος, αντί να το έχει σημειώσει λάθος και να προχωρήσει στο επόμενο «έργο.» Όταν η βάρκα επιπλέει, μπορεί να υπάρχει χρόνος να την πάρετε για μια βόλτα – ακόμη και μακρινή, που ίσως οδηγεί στην εξερεύνηση ενός εντελώς καινούργιου συνόλου ενδιαφερόντων. Όποιοι περιορισμοί υπάρχουν, δεν είναι αποτέλεσμα προκαθορισμένου αναλυτικού προγράμματος σπουδών.

Η αυτό-κατευθυνόμενη μάθηση ενισχύει τη συνεργασία, εντός και εκτός της οικογένειας. Χωρίς τις επιβαλλόμενες απαιτήσεις ενός σχολικού προγράμματος, οι γονείς και οι νέοι είναι ελεύθεροι να δημιουργούν, να συζητούν, να διαπραγματεύονται, να σχεδιάζουν, να διερευνούν – να κάνουν – αυτό που αποφασίζουν οτι θα εξυπηρετήσει καλύτερα τους στόχους, τις αξίες και τις προσωπικές τους επιθυμίες.

Η εμπειρία έχει δείξει ότι αυτή η προσέγγιση κάνει το αντίθετο από αυτό που οι περισσότεροι σκεπτικιστές φοβούνται. Το αποτέλεσμα είναι νέοι ενήλικες που είναι άνετοι με τον εαυτό τους και βαθιά ευαίσθητοι στις ανάγκες των άλλων. Αυτό συχνά αντικατοπτρίζεται στην επιλογή του επαγγέλματος και του τρόπου εργασίας: Επιλέγουν να συνεργαστούν και να ενδυναμώσουν τους άλλους παρά να αναζητήσουν την εξουσία πάνω σε άλλους. Η ευτυχία γεννά περισσότερη ευτυχία, και το ίδιο μπορεί να λεχθεί και για την αυτοκατευθυντικότητα. Οι άνθρωποι που αισθάνονται υπεύθυνοι για τη ζωή τους είναι πιο πιθανό να υποστηρίξουν την αυτοκατευθυντικότητα σε άλλους και να δεχθούν τις ευθύνες της ιδιότητας του μέλους στην ανθρώπινη οικογένεια.

Μτφ. από την Αγγλική : Βιομόνοια   Πηγή: http://alternativestoschool.com/articles/democratic-schools/

Posted in Παιδεία, αυτοκατευθυνόμενη μάθηση | Tagged , , , | Σχολιάστε

Πρόγραμμα και περιλήψεις 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου ΚΟΙΝΑ-ΚΑΟ

Πηγή: Πρόγραμμα και περιλήψεις 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου ΚΟΙΝΑ-ΚΑΟ

Posted in Αταξινόμητα | Σχολιάστε